Het Hôpital Universitaire de Bruxelles (HUB) verwelkomde onlangs Tika op de afdeling pediatrische intensieve zorg in Laken en daarvoor, Yuki, op de afdelingen intensieve zorg voor volwassenen in Anderlecht. Deze nieuwe leden zullen de gezondheidszorgteams versterken in een innovatieve aanpak, gericht op het verbeteren van het welzijn van patiënten en hun dierbaren door middel van dierondersteunde therapie. Dit initiatief wordt geïmplementeerd met strikte naleving van de fundamentele principes die de infectiepreventieteams hoog in het vaandel dragen.

Met ‘dierenbemiddeling’ wordt in dit artikel een praktijk bedoeld waarbij sprake is van een interspecifieke triade tussen een mens (al dan niet zorg-professional), een dier en een mens die psychisch en/of lichamelijk lijdt, met het oog op voorde(e)l(en) voor de laatstgenoemde.

De oorsprong

Niet-farmacologische benaderingen bij het beheersen van stress, pijn en ruimer bij de kwaliteit van leven van patiënten die op intensieve zorg zijn opgenomen, vormen een centraal werkgebied in onze gezondheidszorgpraktijken. Het is in dit perspectief dat het ‘hondenbemiddelingsproject’ past.

Er werd vooraf een literatuuronderzoek uitgevoerd door alle betrokkenen met als zoektermen: ‘dierbemiddelingservaringen’ in zorgcentra, microbiologische impact, stress- en pijnmanagement.

Bij de keuze van het hondenras werd rekening gehouden met de context waarin deze honden zouden terecht komen. Het was ook belangrijk dat deze honden op het bed bij patiënten konden komen en dat ze diegenen die bang waren niet zouden afschrikken. We zijn daarom automatisch overgegaan op kleine honden, waarvan het karakter bekend staat als zachtaardig, aanhankelijk en sociaal. Kleinere honden maken het ook gemakkelijker om de hygiëne-aspecten te controleren tijdens hun aanwezigheid op de afdelingen. Het haartype kan ook het allergeen vermogen en de haaruitval beïnvloeden, hoewel dit minimaal blijft en slecht gedocumenteerd is.

Intensieve zorg is een plek waar de ervaringen op polysensorisch gebied intens en zeer uniek zijn: alarmen van apparaten, monitoring en noodsituaties, geuren (desinfectiemiddelen), apparatuur (machines, leidingen, kabels), kleding (overschorten, handschoenen, maskers). De hond moet zich op zijn gemak voelen en het allemaal vertrouwd vinden. Daarom is het van fundamenteel belang om de pups, zodra ze gespeend zijn, bloot te stellen aan de omgeving waarin ze zullen terechtkomen.

Dierenwelzijn

Wij houden vast aan het idee dat dierenwelzijn een niet-onderhandelbare voorwaarde is voor het succes van ‘bemiddeling’. Er wordt erkend dat er een onderlinge afhankelijkheid bestaat tussen dierenwelzijn, menselijk welzijn en het milieu (One Welfare-concept).

Om een vaste begeleider voor onze honden te garanderen, heeft elke hond een eigen baasje, afkomstig uit de zorgafdeling, die voor de hond zorgt buiten de ziekenhuismissies.

Honden komen twee keer per week of vaker naar hun afdeling Ze hebben hun ‘hoofdkwartier’ in een bureelruimte, waar ze hun mand en een kom met water hebben. Hun primaire behoeften worden strikt gerespecteerd: wandelen voordat ze op de afdeling toekomen, uitlaten om hun behoefte te doen, spelen. Hun slaaptijden zijn prioritair, wat betekent dat ze tijdens hun slaap niet beschikbaar zijn om patiënten te bezoeken.

Ook worden de honden in eerste instantie begeleid door een hondentrainer. Wij zorgen voor het psychologische evenwicht van onze honden door het bevorderen van spel, beloningen en leermomenten zonder stress en zonder druk.

Tenslotte mag geen van onze honden het risico lopen op mishandeling of geweld tijdens hun ziekenhuismissies.

Het extra- en intramurale hygiëneprotocol

Honden, en vooral pups, kunnen parasieten, virussen, bacteriën of andere potentieel gevaarlijke ziektekiemen bij zich dragen, waarvan sommige op mensen kunnen worden overgedragen. Dit noemen we zoönosen.

Om deze risico’s te beperken, zijn onze honden geen grote avonturiers in de velden en bossen en is handhygiëne essentieel. Het is absoluut noodzakelijk om de handen zorgvuldig te wassen met water en zeep of een hydroalcoholische oplossing te gebruiken na elk contact met een dier, zijn omgeving of zijn uitwerpselen.

Omdat onze honden worden beschouwd als een hulpbron voor de verzorging, zijn ze opgenomen in de indicaties voor handhygiëne. Deze eenvoudige voorzorgsmaatregel beschermt de gezondheid van zowel dier als mens.

Om in aanmerking te komen voor de functie van ‘bemiddelingsdier’ gaan onze honden, net als alle huisdieren, naar de dierenarts, maar met een regelmatiger en zeer streng toezicht op hun gezondheid: vaccinatie, antiparasitaire middelen, mondhygiëne, toezicht op de voorbeschiktheden die verband houden met het ras, enz.

Om de impact van het ruien in de afdelingen te verminderen, worden de honden regelmatig geborsteld en krijgen ze een uitgebalanceerd dieet en een bad aangepast aan hun haartype.

Omdat de protocollen voor het reinigen van oppervlakken en apparatuur op intensieve zorg-afdelingen al behoorlijk streng zijn, moesten deze niet worden aangepast.

Na de wandeling komen de honden in een aangepaste rugzak de afdeling binnen en is het tijd voor een specifieke verzorging: de vacht borstelen en vervolgens de vacht, de ogen, de oren en de poten reinigen met aangepaste doekjes.

Wanneer honden op het bed van patiënten worden gebracht, wordt een beschermlaken gebruikt om de directe omgeving van de patiënt te beschermen.

Elke dag dat de honden langskomen, worden lijsten opgesteld van patiënten die baat kunnen hebben bij ‘dierenbemiddeling’. Om het risico op overdracht te beheersen, bestaan er enkele exclusiecriteria:

• Patiënten verpleegd in beschermende isolatie of bronisolatie, elke patiënt wordt op de gebruikelijke manier gescreend (MRSA, VRE, CPE, enz.)

• Patiënten met een open wonde of uitgebreide brandwonden

• Patiënten met huidmycose

• Gesedeerde patiënten

Concreet op het terrein

Honden worden aangelijnd de kamers binnengelaten door het personeel of door patiënten op de afdeling. Het bezoek vindt enkel plaats als de patiënt of diens begeleider toestemming geeft, omdat de ontmoeting wederzijds begrip vereist. Het begint allemaal met een blik, vanop een afstand, wachtend op een signaal, een uitnodiging van de patiënt of zijn begeleider, om het dier vervolgens eventueel aan te raken.

Deze bezoeken kunnen plaatsvinden in de context van pijnbestrijding, tijdens moeilijke gesprekken, tijdens emotionele crisissen, aan het begin van een complexere relatie tussen zorgverlener en patiënt, bij zorgfobieën, tijdens depressieve fases of verveling, enz.

Hoewel sommige professionals bedenkingen uitten (angst, dierenwelzijn, hygiëne en allergieën etc.), werden onze honden snel aanvaard op hun afdeling door zowel de professionals als de patiënten. Sommige mensen die aanvankelijk eerder weigerachtig stonden, werden uiteindelijk enthousiast over het project.

De niet-gerichte en spontane aanpak is een echte therapeutische hulpbron waarvan de significante positieve impact op de patiënten zich kan situeren op verschillende niveaus: vermindering van stress en angst, verbetering van het humeur, emotionele steun, het stimuleren van sociale interactie of zelfs hulp bij revalidatie.

Wat dit laatste betreft, hebben we de impact ervan, evenals die op zorgverleners, tot een minimum beperkt. De fysiotherapeuten op de afdeling hebben een echte steun gevonden bij onze honden, omdat patiënten eerder uit bed komen om met hen te wandelen en dus beter revalideren terwijl hun aandacht wordt afgeleid.

Het verplegend personeel is ook opgetogen, omdat Tika en Yuki niet alleen hun patiënten laten glimlachen, maar ook henzelf in vervoering brengen en hen regelmatig laten ontspannen, in een werkomgeving die stressvol kan zijn.

Enkele onvoorziene gebeurtenissen dwongen ons echter om de ziekenhuisomgeving te beschouwen als een risico voor honden tijdens hun leerfase, waardoor aanpassing van deze omgeving noodzakelijk is: kabels waar de pup graag aan knabbelt, medicatie die op snoepjes lijkt, open deuren die een lokroep tot vrijheid zijn, en ter herinnering: de geluiden die blaffen kunnen veroorzaken als de hond er niet snel mee vertrouwd raakt,…

Conclusie

Dit is een pilootproject, waarvoor epidemiologische gegevens in de literatuur ontbreken. Vooral de impact van deze innovatieve therapie met tussenkomst van een dier op de beheersing van infecties op een afdeling intensieve zorg moet in de toekomst worden geëvalueerd om de risico’s ervan beter te begrijpen. Daarom streven we naar het opzetten van een continue surveillance van de overdracht van ziektekiemen, waaronder bacteriën die multiresistent zijn tegen antibiotica.

Eén ding is zeker: de komst van een ‘bemiddelingsdier’ dient vooraf goed te worden voorbereid maar dient nu al te worden beschouwd als een aanzienlijke therapeutische vooruitgang. Het is zelfs zo, dat wanneer het project is opgezet en op kruissnelheid is gekomen, het infectiepreventieteam, het personeel en de patiënten van de afdeling intensieve zorg van de HUB met een gerust hart onze “verzorgers” op 4 poten te ontmoeten.

Referenties

1. CHUBAK J et al.  A randomized controlled trial of animal-assisted activities for pediatric oncology patients: psychosocial and microbial outcomes. Journal of pediatric health care. 2023 Nov 4:S0891-5245(23)00279-1.

2. ERREN TC et al. , The kids’ ward reindeer: a scoping review of the effects of support animals on the well-being of healthcare staff. Journal of occupational medicine and toxicology. 2023 Dec 12;18(1):28.

3. SPIKESTEIN A et al.  Impact of facility dog and Certified Child Life Specialist Dyad on Children’s Pain and Anxiety During Needlestick Procedures in a Pediatric Hematology Oncology Clinic Setting. Journal of pediatric hematology/oncology. 2024 Jan 1;46(1):51-56.

4. BRODIE S et al.  An exploration of the potential risks associated with using pet therapy in healthcare settings. Journal of clinical Nursing. 2002; 11:444-456.

5. EDNER A et al, Low Risk of Transmission of Pathogenic Bacteria between Children and the Assistance Dog during Animal Assisted Therapy if Strict Rules are Followed, Journal of Hospital Infection, v. 1- Mar. 1980.

6. YONGSHEN F et al. Effects on animal-assisted therapy on hospitalized children and teenagers: A systemic review and meta-analysis. Journal of Pediatric Nursing 60 ,2021 11–23.

7. FIORE M et al. Risks and benefits of animal-assisted interventions for critically ill patients admitted to intensive care units, Journal of anesthesia, analgesia and critical care, 2023, 3 :15.

Illustratie