{"id":868,"date":"2015-03-30T10:38:28","date_gmt":"2015-03-30T09:38:28","guid":{"rendered":"http:\/\/www.nosoinfo.be\/nosoinfos\/?p=868"},"modified":"2015-03-30T13:40:30","modified_gmt":"2015-03-30T12:40:30","slug":"patient-empowerment-is-de-patient-er-klaar-voor","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.nosoinfo.be\/nosoinfos\/patient-empowerment-is-de-patient-er-klaar-voor\/?lang=nl","title":{"rendered":"Pati\u00ebnt empowerment. Is de pati\u00ebnt er klaar voor?"},"content":{"rendered":"<p><b>\u00a0<a href=\"http:\/\/www.nosoinfo.be\/nosoinfos\/wp-content\/uploads\/2015\/03\/empowerment.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone size-medium wp-image-939\" src=\"http:\/\/www.nosoinfo.be\/nosoinfos\/wp-content\/uploads\/2015\/03\/empowerment-750x480.jpg\" alt=\"compass empowerment\" width=\"750\" height=\"480\" srcset=\"http:\/\/www.nosoinfo.be\/nosoinfos\/wp-content\/uploads\/2015\/03\/empowerment.jpg 750w, http:\/\/www.nosoinfo.be\/nosoinfos\/wp-content\/uploads\/2015\/03\/empowerment-228x146.jpg 228w, http:\/\/www.nosoinfo.be\/nosoinfos\/wp-content\/uploads\/2015\/03\/empowerment-80x51.jpg 80w\" sizes=\"auto, (max-width: 750px) 100vw, 750px\" \/><\/a><\/b><\/p>\n<ol>\n<li style=\"text-align: justify;\">\n<h2><strong><strong><span style=\"text-decoration: underline;\">Inleiding<\/span><\/strong><\/strong><\/h2>\n<\/li>\n<\/ol>\n<p style=\"text-align: justify;\"><em>Empowerment<\/em> van de pati\u00ebnt is de laatste jaren een belangrijke topic geworden in de gezondheidszorg. Het doel is om de pati\u00ebnt zodanig te kwalificeren dat hij een echte partner wordt van het zorgbeleid, de zorgprocessen en de zorgmodaliteiten <sup>(1)<\/sup>. Al in 1999 beschreven McGuckin et al. dat door het toepassen van een \u201c<em>patient education model<\/em>\u201c (Partners in Your Care) de handhygi\u00ebnecompliance bij gezondheidswerkers kon verhoogd worden <sup>(2)<\/sup>. Ook tijdens de Belgische nationale campagne handhygi\u00ebne in 2005-2006 werd de pati\u00ebnt ge\u00efnformeerd door o.a. infofolders en affiches over handhygi\u00ebne <sup>(3)<\/sup>. Tijdens de nationale campagne 2010-2011 werd bovendien specifiek gefocust op patient empowerment. Hiervoor werd een brochure geschreven gericht naar de pati\u00ebnten, om hen aan te zetten de gezondheidswerkers eraan te herinneren hun handen te ontsmetten indien nodig. De voorzitter van de werkgroep campagne handhygi\u00ebne vroeg zich toen af of men wel klaar was voor dit soort aanpak <sup>(4)<\/sup>.<br \/>Om in kaart te brengen hoe pati\u00ebnten over handhygi\u00ebne in het Universitair Ziekenhuis Antwerpen (UZA) worden ge\u00efnformeerd en in hoeverre zij wensen betrokken te worden in de bevordering van handhygi\u00ebne, werd in juni 2014 een bevraging bij de pati\u00ebnten georganiseerd.<\/p>\n<ol style=\"text-align: justify;\" start=\"2\">\n<li>\n<h2><strong><span style=\"text-decoration: underline;\">Materiaal en methoden<\/span><\/strong><\/h2>\n<\/li>\n<\/ol>\n<p style=\"text-align: justify;\">Een \u201c<em>patient survey questionnaire<\/em>\u201d, ontwikkeld door de Joint Commission (USA), werd als basis genomen (5). De vragenlijst werd vertaald in het Nederlands en een aantal vragen werden toegevoegd.Via deze vragenlijst werd informatie verzameld over :<\/p>\n<ul style=\"text-align: justify;\">\n<li>enkele pati\u00ebntkarakteristieken;<\/li>\n<li>of de pati\u00ebnt de onthaalbrochure met daarin informatie over handhygi\u00ebne ontvangen heeft;<\/li>\n<li>of de pati\u00ebnt de informatie in de onthaalbrochure over handhygi\u00ebne heeft gelezen en als nuttig heeft ervaren;<\/li>\n<li>via welke kanalen in het ziekenhuis de pati\u00ebnt over handhygi\u00ebne is ge\u00efnformeerd;<\/li>\n<li>of de pati\u00ebnt heeft gezien dat gezondheidswerkers de handen reinigen\/ontsmetten;<\/li>\n<li>of gezondheidswerkers volgens hen voldoende aan handhygi\u00ebne doen;<\/li>\n<li>of pati\u00ebnten meer zou moeten betrokken worden bij de handhygi\u00ebne van de gezondheidswerkers;<\/li>\n<li>of de pati\u00ebnt zich veiliger voelt als hij\/zij weet dat het ziekenhuis aandacht aan handhygi\u00ebne besteedt;<\/li>\n<li>wat de pati\u00ebnt zou doen als hij\/zij ziet dat er geen handhygi\u00ebne wordt toegepast;<\/li>\n<li>hoe comfortabel\/oncomfortabel de pati\u00ebnt zich zou voelen indien hij\/zij een gezondheidswerker op slechte handhygi\u00ebne zou wijzen.<\/li>\n<\/ul>\n<p style=\"text-align: justify;\">Om bias te vermijden gebeurde de bevraging anoniem en werd er niet geopteerd voor een actieve bevraging. Elke vragenlijst werd persoonlijk aan de gehospitaliseerde pati\u00ebnten op medische en heelkundige afdelingen (in totaal 8 afdelingen) overhandigd door de onderzoeker; hierbij werd tevens een korte toelichting gegeven over het team ziekenhuishygi\u00ebne alsook over de vragenlijst zelf. De ingevulde formulieren werden door de pati\u00ebnten nadien in een envelop overhandigd aan de verpleegkundigen van de afdeling.<\/p>\n<ol style=\"text-align: justify;\" start=\"3\">\n<li>\n<h2><strong><span style=\"text-decoration: underline;\">Resultaten<\/span><\/strong><\/h2>\n<\/li>\n<\/ol>\n<p style=\"text-align: justify;\">In totaal werden er 88 enqu\u00eateformulieren uitgedeeld, waarvan er 57 ingevuld werden terug bezorgd (<em>response rate<\/em> van 64,8%). Hiervan kwamen 54 formulieren voor verdere analyse in aanmerking.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">In tabel 1 worden de kenmerken van de respondenten beschreven.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>Tabel 1<br \/><a href=\"http:\/\/www.nosoinfo.be\/nosoinfos\/wp-content\/uploads\/2015\/03\/imag01-NL-XIX-e1426068248161.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone size-medium wp-image-839\" src=\"http:\/\/www.nosoinfo.be\/nosoinfos\/wp-content\/uploads\/2015\/03\/imag01-NL-XIX-750x353.jpg\" alt=\"imag01-NL-XIX\" width=\"750\" height=\"353\" \/><\/a><\/strong><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">In grafiek 1 wordt weergegeven hoeveel pati\u00ebnten een onthaalbrochure krijgen volgens de wijze van opname. In de groep \u201candere\u201d zit een beperkt aantal pati\u00ebnten opgenomen via o.a. het dagziekenhuis of de raadpleging.\u00a0<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>Grafiek 1: Percentage pati\u00ebnten die een onthaalbrochure kreeg volgens de wijze van opname<\/strong><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>\u00a0<a href=\"http:\/\/www.nosoinfo.be\/nosoinfos\/wp-content\/uploads\/2015\/03\/imag02-NL-XIX.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone size-full wp-image-876\" src=\"http:\/\/www.nosoinfo.be\/nosoinfos\/wp-content\/uploads\/2015\/03\/imag02-NL-XIX.jpg\" alt=\"imag02-NL-XIX\" width=\"720\" height=\"465\" srcset=\"http:\/\/www.nosoinfo.be\/nosoinfos\/wp-content\/uploads\/2015\/03\/imag02-NL-XIX.jpg 720w, http:\/\/www.nosoinfo.be\/nosoinfos\/wp-content\/uploads\/2015\/03\/imag02-NL-XIX-228x147.jpg 228w, http:\/\/www.nosoinfo.be\/nosoinfos\/wp-content\/uploads\/2015\/03\/imag02-NL-XIX-80x52.jpg 80w\" sizes=\"auto, (max-width: 720px) 100vw, 720px\" \/><\/a><\/strong><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u00a0De vraag of men de onthaalbrochure heeft gekregen is door 52 pati\u00ebnten beantwoord: 25 pati\u00ebnten (48%) vermelden dat ze de onthaalbrochure effectief gekregen hebben. Wanneer ze de informatiebrochure krijgen, vinden 17 pati\u00ebnten (71%) hierin informatie over handhygi\u00ebne terug. Van de pati\u00ebnten die de informatie over handhygi\u00ebne lezen, vinden 16 pati\u00ebnten (94%) deze informatie nuttig.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">In tabel 2 en figuur 1 worden de verschillende kanalen weergegeven die in het UZA gebruikt worden om informatie over handhygi\u00ebne te verspreiden. Van de respondenten heeft 61% (n=33) via \u00e9\u00e9n of meerdere van deze kanalen informatie over handhygi\u00ebne opgemerkt.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>Tabel 2: Percentage pati\u00ebnten dat de verschillende informatiekanalen m.b.t. handhygi\u00ebne heeft opgemerkt<\/strong><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>\u00a0<a href=\"http:\/\/www.nosoinfo.be\/nosoinfos\/wp-content\/uploads\/2015\/03\/imag03-NL-XIX.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone size-medium wp-image-850\" src=\"http:\/\/www.nosoinfo.be\/nosoinfos\/wp-content\/uploads\/2015\/03\/imag03-NL-XIX-750x214.jpg\" alt=\"imag03-NL-XIX\" width=\"750\" height=\"214\" \/><\/a><\/strong><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>Figuur 1: Kanalen in het UZA om informatie over handhygi\u00ebne te verspreiden<\/strong><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><a href=\"http:\/\/www.nosoinfo.be\/nosoinfos\/wp-content\/uploads\/2015\/03\/uz.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone size-medium wp-image-878\" src=\"http:\/\/www.nosoinfo.be\/nosoinfos\/wp-content\/uploads\/2015\/03\/uz-750x965.jpg\" alt=\"uz\" width=\"750\" height=\"965\" \/><\/a>\u00a0<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong><br \/>Grafiek 2: Percentage pati\u00ebnten die een gezondheidswerker de handen heeft zien reinigen\/ontsmetten<\/strong>Grafiek 2 geeft weer hoeveel van de respondenten (n =53) hebben opgemerkt of een gezondheidsmedewerker aan handhygi\u00ebne doet.\u00a0<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><a href=\"http:\/\/www.nosoinfo.be\/nosoinfos\/wp-content\/uploads\/2015\/03\/imag10-NL-XIX-e1426069510368.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone size-medium wp-image-857\" src=\"http:\/\/www.nosoinfo.be\/nosoinfos\/wp-content\/uploads\/2015\/03\/imag10-NL-XIX-750x461.jpg\" alt=\"imag10-NL-XIX\" width=\"750\" height=\"461\" \/><\/a><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">In grafiek 3 wordt weergegeven in welke mate de respondenten (n=42) vinden dat er in het UZA handhygi\u00ebne toegepast.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>Grafiek 3: Perceptie over de mate waarin handhygi\u00ebne wordt toegepast<\/strong><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>\u00a0<a href=\"http:\/\/www.nosoinfo.be\/nosoinfos\/wp-content\/uploads\/2015\/03\/imag11-NL-XIX.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone size-medium wp-image-858\" src=\"http:\/\/www.nosoinfo.be\/nosoinfos\/wp-content\/uploads\/2015\/03\/imag11-NL-XIX-750x466.jpg\" alt=\"imag11-NL-XIX\" width=\"750\" height=\"466\" \/><\/a><\/strong><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u00a0<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">De vraag of pati\u00ebnten meer moeten betrokken worden in het bevorderen van handhygi\u00ebne werd door 52 pati\u00ebnten beantwoord (grafiek 4).<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>Grafiek 4: Perceptie over de nood aan betrokkenheid bij handhygi\u00ebne<\/strong><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u00a0<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><a href=\"http:\/\/www.nosoinfo.be\/nosoinfos\/wp-content\/uploads\/2015\/03\/imag121-NL-XIX-e1426069638208.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone size-medium wp-image-861\" src=\"http:\/\/www.nosoinfo.be\/nosoinfos\/wp-content\/uploads\/2015\/03\/imag121-NL-XIX-750x644.jpg\" alt=\"imag121-NL-XIX\" width=\"750\" height=\"644\" \/><\/a><br \/>De vraag of men zich als pati\u00ebnt veiliger zou voelen indien hij\/zij zou weten dat er omtrent handhygi\u00ebne in het ziekenhuis gewerkt wordt, werd door 52 pati\u00ebnten beantwoord (Grafiek 5).<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>Grafiek 5: Perceptie van veiligheid<\/strong><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><a href=\"http:\/\/www.nosoinfo.be\/nosoinfos\/wp-content\/uploads\/2015\/03\/imag13-NL-XIX.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone size-medium wp-image-859\" src=\"http:\/\/www.nosoinfo.be\/nosoinfos\/wp-content\/uploads\/2015\/03\/imag13-NL-XIX-750x458.jpg\" alt=\"imag13-NL-XIX\" width=\"750\" height=\"458\" \/><\/a><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">In tabel 4 wordt weergegeven wat de respondenten zouden doen indien een arts of een andere gezondheidsmedewerker geen handhygi\u00ebne zou toepassen.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>Tabel 4: Potenti\u00eble acties indien geen handhygi\u00ebne wordt toegepast door artsen of andere gezondheidswerkers<\/strong><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u00a0<a href=\"http:\/\/www.nosoinfo.be\/nosoinfos\/wp-content\/uploads\/2015\/03\/imag14-NL-XIX-e1426069753997.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone size-medium wp-image-860\" src=\"http:\/\/www.nosoinfo.be\/nosoinfos\/wp-content\/uploads\/2015\/03\/imag14-NL-XIX-750x202.jpg\" alt=\"imag14-NL-XIX\" width=\"750\" height=\"202\" \/><\/a><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">In de bevraging werd ook gevraagd om op een 5-punts Likertschaal aan te duiden hoe comfortabel (waarde 1) of oncomfortabel (waarde 5) de pati\u00ebnt zich zou voelen bij het maken van een opmerking over handhygi\u00ebne. Het maken van een opmerking naar de arts en naar andere gezondheidswerkers toe scoort op de schaal gemiddeld respectievelijk 3,45 en 3,35. De bevraagde pati\u00ebnten voelden zich dus eerder oncomfortabel om artsen of verpleegkundigen over handhygi\u00ebne aan te spreken.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong><span style=\"text-decoration: underline;\">Bespreking<\/span><\/strong><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Deze bevraging heeft zijn beperkingen omwille van het klein aantal respondenten. Bovendien werden niet alle vragen door alle respondenten beantwoord. Het is wenselijk deze bevraging daarom op grotere schaal uit te voeren.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">De hoge responserate van 61,4% van deze bevraging kan wellicht verklaard worden doordat elke vragenlijst persoonlijk aan de pati\u00ebnten werd bezorgd door de onderzoeker. Uit de pati\u00ebntkarakteristieken blijkt o.a. de relatief hoge opleidingsgraad van de respondenten (31,5% hoger onderwijs en 44,4% middelbaar onderwijs). Slechts een beperkt percentage (5,6%) van de respondenten was zelf werkzaam in de gezondheidssector.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Uit de bevraging blijkt dat in meer dan de helft van de gevallen de onthaalbrochure niet tot bij de pati\u00ebnt geraakt. Zelfs indien het een geplande opname betreft, ontvangt toch nog maar de helft van de pati\u00ebnten een onthaalbrochure. Wanneer de pati\u00ebnten via de spoedopname worden opgenomen, is dit cijfer nog lager en krijgt slecht 43 procent van de pati\u00ebnten de brochure. Nochtans vindt 94% van de pati\u00ebnten die de informatie over handhygi\u00ebne hebben gelezen, deze informatie ook nuttig.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Naast de onthaalbrochure zijn er nog andere kanalen binnen het UZA waarlangs pati\u00ebnten over handhygi\u00ebne worden ge\u00efnformeerd. Hierdoor heeft 61% van de respondenten informatie over handhygi\u00ebne opgemerkt. Via de onthaalbrochure en posters op de afdeling worden pati\u00ebnten het meest effici\u00ebnt ge\u00efnformeerd, gevolgd door het TV-scherm in de inkomhal. Informatie via de TV op de kamer scoort het laagst, maar dit is te verklaren door het feit dat het UZA-infokanaal nog maar op \u00e9\u00e9n gerenoveerde verpleegafdeling ter beschikking is. Op de verpleegafdeling waar het infokanaal beschikbaar is, hebben 3 van de 5 respondenten de info over handhygi\u00ebne opgemerkt.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Wanneer pati\u00ebnten weet hebben van het feit dat er initiatieven i.v.m. handhygi\u00ebne genomen worden, antwoordt 87% van de pati\u00ebnten dat ze zich hierdoor ook veiliger voelen.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Of gezondheidswerkers handhygi\u00ebne toepassen wordt door 89% van de pati\u00ebnten tijdens hun verblijf opgemerkt. Een meerderheid (58%) van de pati\u00ebnten vindt dat de gezondheidswerkers altijd voldoende aan handhygi\u00ebne doen.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Ongeveer de helft (49%) van de respondenten vindt dat pati\u00ebnten wel betrokken zouden moeten worden in het wijzen van gezondheidsmedewerkers op handhygi\u00ebne. Nochtans zou slechts 24% van de respondenten een arts rechtstreeks aanspreken indien deze geen handhygi\u00ebne zou toepassen. Ook andere gezondheidswerkers zouden in dat geval slechts door 33,5 % van de respondenten worden aangesproken.\u00a0<\/p>\n<ol style=\"text-align: justify;\" start=\"4\">\n<li>\n<h2><strong><span style=\"text-decoration: underline;\">Conclusie<\/span><\/strong><\/h2>\n<\/li>\n<\/ol>\n<p style=\"text-align: justify;\">Door het onderzoek kwam tot uiting dat in minder dan de helft van de gevallen de onthaalbrochure aan de pati\u00ebnten wordt overhandigd. Nochtans blijkt dat deze brochure door de meeste pati\u00ebnten wel degelijk wordt gelezen en de informatie over handhygi\u00ebne als nuttig wordt ervaren. De bedeling van de informatiebrochure dient dan ook verbeterd te worden om op die manier bij nog meer pati\u00ebnten de informatie over handhygi\u00ebne over te brengen.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Uit de bevraging kwam ook naar voor dat de informatieoverdracht over handhygi\u00ebne via verschillende kanalen dient te gebeuren om op die manier zoveel mogelijk pati\u00ebnten te bereiken. Sommige kanalen, zoals de TV op de kamer, kunnen een middel zijn om de informatie-overdracht te optimaliseren. De communicatiedienst kan tevens ingeschakeld worden om uit te zoeken of andere kanalen van informatieoverdracht mogelijk zijn.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Door het feit dat de handalcoholdispenser zich in de pati\u00ebntenkamer bevindt, wordt door de meeste pati\u00ebnten opgemerkt dat gezondheidswerkers de handen ontsmetten. Een meerderheid van de pati\u00ebnten denkt dan ook dat de gezondheidswerkers voldoende aan handhygi\u00ebne doen.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Over het aspect patient empowerment kan geen eenduidige conclusie getrokken worden. Enerzijds vindt de helft van de respondenten dat de pati\u00ebnt meer moet betrokken worden in het bevorderen van handhygi\u00ebne, maar anderzijds is maar ongeveer een derde bereid om de gezondheidswerker ook effectief aan te spreken, wanneer deze naar hun mening onvoldoende aan handhygi\u00ebne zou doen. Het merendeel van de respondenten zou zich immers oncomfortabel voelen bij het maken van een opmerking hierover. Patient empowerment, waarbij de pati\u00ebnten betrokken worden in het zorgproces, staat of valt dus wellicht in de mate dat pati\u00ebnten mondig genoeg zijn. Daarnaast kunnen acties in het kader van patient empowerment met de focus op handhygi\u00ebne, ook het bewustzijn bij pati\u00ebnten en bezoekers verhogen dat handhygi\u00ebne ook voor hen belangrijk is.<\/p>\n<ol style=\"text-align: justify;\" start=\"5\">\n<li>\n<h2><strong><span style=\"text-decoration: underline;\">Referenties<\/span><\/strong><\/h2>\n<\/li>\n<\/ol>\n<ol style=\"text-align: justify;\">\n<li>Kokoszka V. Empowerment van de pati\u00ebnt: democratische gezondheidszorg? Healthcare Executive, 2014;77:3.<\/li>\n<\/ol>\n<ol style=\"text-align: justify;\" start=\"2\">\n<li>McGuckin M, Waterman R, Porten L, et al. Patient education model for increasing handwashing compliance. American Journal of Infection Control, 1999;27(4):309-314.\u00a0<\/li>\n<\/ol>\n<ol style=\"text-align: justify;\" start=\"3\">\n<li>Costers M, Viseur N, Catry B, Simon A. Four multifaceted countrywide campaigns to promote hand hygiene in Belgian hospitals between 2005 and 2011: impact on compliance to hand hygiene. Euro Surveill. 2012;17(18):pii=20161. Available online: <a href=\"http:\/\/www.eurosurveillance.org\/images\/dynamic\/EE\/V17N18\/art20161.pdf\">http:\/\/www.eurosurveillance.org\/images\/dynamic\/EE\/V17N18\/art20161.pdf\u00a0<\/a><\/li>\n<\/ol>\n<ol style=\"text-align: justify;\" start=\"4\">\n<li>Catry B, De Wandel D, Simon A, the national working group. U bent in goede handen: 5de editie. NSIH Symposium 11\/01\/2013.<\/li>\n<\/ol>\n<ol start=\"5\">\n<li style=\"text-align: justify;\">The Joint Commission. Measuring Hand Hygiene Adherence: Overcoming the Challenges, 2009.<\/li>\n<\/ol>\n<div class=\"pdf24Plugin-cp\"> \t<form name=\"pdf24Form0\" method=\"post\" target=\"pdf24PopWin\" action=\"https:\/\/doc2pdf.pdf24.org\/wordpress.php\"><input type=\"hidden\" name=\"blogCharset\" value=\"Cw1x07UAAA==\" \/><input type=\"hidden\" name=\"blogPosts\" value=\"MwQA\" \/><input type=\"hidden\" name=\"blogUrl\" value=\"yygpKSi20tcvLy\/Xy8svzs\/MS8vXS0rVh7GLAQ==\" \/><input type=\"hidden\" name=\"blogName\" value=\"8\/MP9lfw9HPzBwA=\" \/><input type=\"hidden\" name=\"blogValueEncoding\" value=\"gzdeflate base64\" \/><input type=\"hidden\" name=\"blogDocHeader\" value=\"AwA=\" \/><input type=\"hidden\" name=\"blogDocSize\" value=\"MzI0qDCyNAcA\" \/><input type=\"hidden\" name=\"blogDocOrientation\" value=\"K8gvKilKzCwBAA==\" \/><input type=\"hidden\" name=\"blogDocStyle\" value=\"AwA=\" \/><input type=\"hidden\" name=\"blogDocFilename\" value=\"AwA=\" \/><input type=\"hidden\" name=\"postId_0\" value=\"szCzAAA=\" \/><input type=\"hidden\" name=\"postTitle_0\" value=\"C0gsyTy8Oq9EITW3IL88tSg3Na9ET8GzWCElVaEALlekkJ2TmFikUJafX2QPAA==\" \/><input type=\"hidden\" name=\"postLink_0\" value=\"PclBCoBACADAF7neg+gtRlZLu7qo5PejQ90G5owYPiFmZhF1rbJrWRk\/Ow6KyhLAfWiy9dfVYWP4x+BqRAa3quHSSI5Z2gM=\" \/><input type=\"hidden\" name=\"postAuthor_0\" value=\"8wkCAA==\" \/><input type=\"hidden\" name=\"postDateTime_0\" value=\"MzIwNNU1MNY1NlAwNLAyMLYysgAA\" \/><input type=\"hidden\" name=\"postContent_0\" value=\"xVzZbhtJln3vrwgIMCABFMXkIlGypIHL5W67u8pltF2unnpLMoPJEHPrXEiLT\/MhM0C99szD\/EP5T+ZL5twbEbmQKYm0aRTQcoliZsSNu5y7Rl8nt9eT299\/u3bFPJWzm6N5nidXZ2er1aobxVmsolncncgz+3t2tkpOp3GUyyg\/K5Igdr3srN9zRme9wZkMk3gl0xDfde8S\/+j2WoW+oGdU5N8cBe76\/kh4chrrz252H02PxDRwswyfAuVHURxJkam1PA2lp4pQYDcVur48vRxcHoksnR6MwtOLUe\/TcNxjSoUb5DdH0zhMQIuoPXUkVsrL5zdHePpIzKXy53gQrzExmcwPyjGBXVYdcagT9vvjT87wnFfG7wdcedz7NHJ43XFvdcQSIxEWedwRx6H76ZS5dkXnST6dCKfXW2J3\/nQkzm6vz1z8TPCT3P7pOg7wT6BElt8H8uYol5\/yU9aGK3FXZLma3T8\/whPz\/u11lqdx5Nf+m7hR4z3SrtTNVYyXi8iTaaAiidffRIFUpHbXZ\/QOdrZLVL9ggz9dnwWK\/mWaksdJupbh7auKKdfg0K1YgiBPigQ0fP6fKBcqo4+B6+ZZLsWdm8pISPxMZOBGfqruFlLkcaKmwperOPXwleIVfLmOIw8a52XrOPW74rXMhRfLgJaMw8Ym69hzI+UL7LBYgc6ZmkrayHNzMVd3vKGcznN6Jc0jmQraKmdi55LeT30QhL06tC59TNJ4KrOMXozs30JsE6hc4n+RuM6K5PbYOQED8UtXvAiIcOfy8hJny6ZAkyWe+nH6l2K6wBfYxQ26TJEXxylvm8eS7A2PESFE5P\/9x38SV+lg4KiQXjFlYQpsLQPmMB4Rx+\/0MTLa8t\/jIhUvwdgTonPugmn3PvFFkj0Hyo2mUkzAhRpHIbIFvb7A0kuZzuPY94Rhvz5YvzzYT\/FC5OoOX7Eov5OBr3A+KSImzQ2kmLoADj9q7k609Xu90Sn+ORfY0WvIzJef\/xcmB9Xhb4gncdftCrLDWRx4RB6ocWcQ5lxC5KCzub4mdFAS+qEisoU0mHEPpDiOJmWC9SIPXBZZIqfQGLkASbN4CvUWcSJKEdQQSrxWMl0SpbwEqzHUZF6kpK6lzH2ZguQcRLhp\/cgy6pDizulUkDe0cS3zXG5qu5WNTM1Tc6wXRazQ8yJiHkj+AkCVhXoJpc8SwbXAVL6XgshcK3yXWpOkdf0UKveAuJb4zhdrkE6KSZwX8Uzg4HgzEIuATrNyM15ZeCoXGX7J6SiJuzDCGFphXE9S4NxPISnBAm\/mRO8ER\/DpFHGdKS2SVdosf44UvspU7qpU\/AoJyWhewPpfRDkOk+DV459\/fXFiFbepURpIsBWWgHzWMIAVtIOhB4i3WGgeNjBnIpf0Eez2NTbUiOpooePBuyJSpE5DA2TL1PXpDbKxhrhBEVADyJQRRV2L9o+iKr4Et26O+kfsFDZxf1e8\/9GF5JXrBsQH6Mgc+BFtY\/++kP9qG6OyIl3Ke\/HPQmZERgRZSQNU\/9UhFV0p8DowJg7+\/BWuNhcv4zBUWUbYdvzz+xcnhr1ukImJm0HIUJSYlO94dKIVGlyWUaDuYJ\/8KOSa44Ce1Za3ko4PiTFuSG1lOTig3+SXSObQcohZ+l73o3JB0LplbcV6RCekbdZuSAdgPb3SUiyCp9w1mCojHLxSiIWbugsSCx4iXX5uOI9\/YGh1bPTYtuc4XYkvIXk\/GJKK6sRtmw7eg+aylUk5yx\/do7aQ1v\/NTbeX50UhmwBsY9dIAouKPIf31d8BIcnJ1zZegs2AEDj6hUuYHFmJrSuTrlPWggdZ07gfPpWlb62M+28BVuMl8UAqFcIGGZ1VSNpcuuXtZRz45GUIxvE7IhIsxYDeIJn+3lyrhgt0CEQUBdy6zBuIZODIQEkTn90HPMXD3GAwX0oF7SQ\/gOApZ4EhJjrTgMhalW9KA6fxXHJhW8dCaJNL6dX1auXmG8FYwadv7ITF9U6gwyfbbKyqozG2TARE9cXJVSCMgeBzFxEaBFX7tH1W2puOWXlES4BkON5gHTn6LNCRYYMgWmel7qDjXQuPxQ7wCH83UXCROcNGyPEIdp3IAlI1DsY4CxepnpKhMMBEfImIR3AZSc4OjP0sw9gUFrqsvdwVr8iatlArgTLEMf1lwZJjbZnHWQIPGmgn1HS8iaA0k4M5DRjBAk4EygLnj3hTMY4cKwJNgloxrv39hO2UuKb8Ctxj8kHrGJqUPgfvZTphNQNxOcVGGR9oAflR1I+VwHrihk+YXIYCFBpLN6xpZCkY6FSMeJSf85osWMtgxp6CyFsWiCAF4UURKA6dDPxbQmtsiFzWFKWdhoyWMgBn6qczzMRfkkBK3zApsiZpmbKfhx98nYf\/u8yKIIebP4Bbf1NK2HAJ3B2PwYp\/Fp\/\/O5d1NhYq9+Fo4Q\/hseGPOHNJxeiiZHvpaGVaICiSlDl54phihlRmSYwYTOBAssoXz4ed8bMTE17jM3I48vyjYUOAbA9LWhueiRzJfcZ+C8IJYc0V\/3c4LKOHY9EWIoSe0SKVTDWp+Fbjsw3ud9vCSvOD3kcHwwcpMVExqOecvv3h9B9v\/nEqnWH\/vHc+7g\/Hzrlz8JrT+CA1pybJVHUajAa1qlPj+\/Z6E16oyiallu8maz91OblzjJeBz0st3HB2AAnVwIAgYDMMWqTqztfu3jcJJjsH1pU4iaCtXfFG4y0nWAiRKcBIJWJgoFhuEgXg8yK3UWkDh22wS6ESZ8Fzdpd+zSdr146c0AMGsRf4\/be9lPEvlhFX4p1MpxAVZFwnAyj4wPGBeY8dfj+ZWHoOVHRl9ekb9flqE5gVQVAzgIvzQxlAg8Ka4ve3FL9fL7Sejw5TaN2iQWCfryyINtY0xdaLAxVbm2tTubW\/S7m13yi39hvl1n109PffdMbp+rYG0pId2VwD9kHoQFkMuahRv25UEwlzX+Hv3pXoj+rfHA\/h9DhOhDM12cpatm0kZzNJMeCs2mwuJxN4I\/GLG0WcTMhmQreJXR1AC6c8zkWDhgsHNFCc9lReyd68Kz42y7sGNZq55PbLnC1WJJw3SLgcPjvRaXhtDZ1S7unQ+xTFzpRfFGnDuVMRaTpXQcCpmk1C647AU1XR6dcXFLKnhQJWmzXi8Cnm8B4J8kmPpPKxJYbQ2nLuPBPH0c1gcMJY\/\/lfn\/8VaRUzgY0OP9b1XPmxbB+eg+KW\/Evikv6DjkBndE22VXRYysLupJt32+oDJVl\/vGcYHMozbAVHo96hfMOgHhz1neGmjxg8GhzhhS8DOcvuPxuLuRJ\/a9ZnyBT2U\/09CTiElIv14UV7MT6AaIs1y\/PyfFSTZ7FuF+IlOXotxD3DOp1c2OCu\/1Rwt10Dqcph2ni5dNZSGStlW+5FlZyZjqjLULotfTqOxM0IiKedVoUOBHwbNEEU0tDVVlLLdw56DwUgTm8j2bocOb3B+fgb4MnFgfCkIplb\/CYxrPCk\/P6B5v65U+HJfjnWoCXHUpEp\/gJBZItq3Az7JzYyMAXCGvw0scYWCLtflPgMjG0kJZJ5hqqVLqw\/VpP8wz2Z43w7TzY+lOY5Tc0739Q85wnNO\/\/ScH2nx+ox\/WY1\/qFKvNFF2xk0BaKmppQN7IdCf3FsLWR48mW6O2zT3SiOdW2ypJowlJsHdQK\/CS8Pp9f9zXLW5flg3O99A4QlYDuMnvcbin4+3AzZqgfaNR1vlJrO\/nsz3eRuBjVQyv5G2cZ5uMfBXQuZV0Aah3lKPdq25nqttOSzy9XZTt7ZSZ+tXo6+UJ9HdX0mi9LHI\/39A2JIFtk3zBQOVUZ1GpnCcDTeVLvHM4UhAf1+nl0n1sMWv27afg1vDgXUPZZKN7mBleaZjfV0XfSBkG+7M0gqXY5JfUmSS8AZE0OxXiB1Ly2zxD3ZidRmQPRLTtO3qTc92L0x9mBqO9xEz4vR4PLy4hug56Hy3Ypkznd7\/U0tHj6e7\/b6+2pxo\/PK8EZNRF8y5HqU48YJa+foNCmQ8IgfFISaZ1Mqw9lhLa9Qnhleqvegjyl4xAbOCSlIsz9tvxudPNqqZocNSA7dRW0WME5MW2s769bDkA89bufO2Oy4v4nPD2ouKbvIpjzLBS549IGPjSRNeR4NvpCNS92E5t7yoDMc0cKDzmDEHdeJ4WQj46TDedaVeQW1fimC2mAReF+Z11aDdbveYIRBBYfFvoiwe3P1O8kbtM7L7hRorusaZ\/PqO9sE0o31OFxRca2cQl0EUpVDS3Vc7YrvymlF01zlWQGX39bTTRqo6A8bnUvrs7XOwNvzFBzL0WuSSeNF2hT8FJCZlppQKB7fg0DTXVkOpZjHviUmk9Tw1b1epzN8VlU5q90XLieKPBJAisADh+VQKh2Pg5rNwYeWmYeaDupRT9OCbplR6IqfVWN6ZXNGS0xo5Vw35djdBS5X4vl0cWKmqjOfGnPtxY+B0xk94+dTvfUKhJP5DIfECm1kE7LR8tuTrnjPYylZo3OYVJWd41HnnLoHLRvSjCbNQvDA59p1w+2B6gzWHKe7SdIwqDbmqDlC0lAmefI0GXPsmldzSktSx9bOCWtvHuebI5M0OuuC\/13xK5Yq3TQZh64TJTTfJ03bkdMeWFbHDr3RmsCaKPaBjRoDGyQ93uatmikbOMZTgkCcWHpmY9sWsH3bDjd\/wKipupvRJA8oCFwSOE27UAcmN3NGYjgQPFoetVFFfC6peYtfcjfKuDiSi8vSbPbtvpiymxna62z1WsgX7tNveetyZLQtVkY4c3zjb2yvYEITzFVZh\/wizf9nj88Btw326jERM0NvWyptdrBj40ToKdDtplskkjjLyUNqt2infCxVNcrZeUsJrkgaV28ZcO+QPcSBRSF64cPHU5q8Sq19qmgRh3O6JPCmNn2qifvw0RCxgPql1l3TKkBJP4MJaIVXjPC6Jg8ATa1joCdnUlXDfhDCKTGI5AOEL00Gu+ielE9YD77xzJj1yyULaKych2LUgkMOlXXFT4loe5REzVvWtjOvMuiprGM1dGDlOGpK0ij41\/e\/rIE3PITM7f7WEZec4lqkypXLsQ9UqrvshhsdLzu6obWiI6y\/zcX4otVidZuXo6K51WQywcac5q5+9qfWGdXNqqm5ZaKTG95wfNlGm73mQdcMwGtC+lndVF6ZahlMmytNx6Nx5YQakEmIZdqILfQh1MdOT43P7sgBGjszqK3R\/nh4+YBrrOhqaEBQK\/uZFNaUA5tFQD0Ryiu35q+MFM04vQRxCvcz49P7w3bEKnPllJ+Dc5MLHsY10a71hwzgT+XKfG\/n4ajfnFPZKWk465I+1pDBoDMS7XQarrg0Zw7SYgrEbdlwx+HH4dcNP75EEhEUmZJfP\/v4vcXHMizk+UMOTxD46sBYhzrUpNg\/2GmJStkOawOmNT2pRVc6QLbL2OiV\/YzcVGBP+jqm12vXBvSfig5qA\/z6XTPAbxI7g+LmnC0DJh7fAiGmaBBLYUt63rc2PUHOS1GzBZFfylEfe5wNLH6KVP5LdY\/oC+NXli7HPOR+9G0md+M+BO3kpTwCv00G+eT2kRLNi1yame+2s69jbpOGsZFXHX2JylQqMifxnu7H+OXSHbxIktqKBToCyXJkwEPnEjoO01ckqyOd1s5Ed8eSXIU8FW5ljaw8LCJFFw4lHQTRzIKTbZ7bppSV0kG+ylMJ1qSGnE3VK2SWI6Q3rWwtGUDE7phTbkUypnXtBtN4Dl+isoRy21Q7V7Vhdjp0gh6QE+jUnWGrVVVd6ievkVQ98m0X2RbkR4vKYB52kofxjnag3uUSTtu1RpYyexP8UJGL1G5qARbfNDtiOGIEnIT\/tpnJJhg2Y7eN2yFls+1LWm0mzGUd0xQg2tVxq40CJHM49YwtecYOWq5+gPnVYF2zrESj7TYVXEsNFBQTgV1cj4sekY29\/mJqdHQO76HBCHpW62oYcvjQKI3tWB2kIJIMqyvebQtXD+lv30x8iPnV1ecOuWqXZzTg23Ku4JX1GW1buqPfjKbCmDwaR8V8m\/SOwAUkRJw0Gqwqq\/C67uV65pZqm3byxTe6yjEttuKrDktRK80KOq9LbDhsPdOPuAAktU3RXWff3gxv+BZyXhpg6pfTKbPZK7AZfe2tjhlpDLFnh9Am3uUW4t\/iRZytF674CNOtMXYDma7wIYynRBRfCNq4f\/9vUGeowXyK2EC8+iSnRa6WEADdg31+cXE16O5D2eYt1\/Ka\/I8d8QtdXYW3FH\/viHd0UygSP3Ts\/fl37Tfj6aII1GmaSjdjm4BoV242p9+rW\/Bd8SKku9lY+69xAZUMSLuRbRMIYClElWB10OFb\/M\/7F8fDk6tB7\/J04Aw5vt3\/fPaOz0tTScDxPsLlFql42xEv3Ty9F991xHsFqxEvuuLPdJU\/LJAdzdwpwigPxBeg6X6lPHOVHftQyZ6KSGFsrq0J0mKpW7t8PZ8wyVz7ysjUV4QYdBefoJNE5lwBchKYISCnxiBauL4gFKZIY\/Gervgi1unSq\/3nzsWxMz65SpS6wedzB2xduipwJwEFv6TIV6Ktv4Vjx5lZisUBteKGkMzOvPvIDdX07NWrs4\/OxVtnfAb+6dUTb3Z0e5BlSIbUNNpfjjZdKUWGeOkXckOB+L6UX0fktf9XBAJWxmc\/jYukK36GICJGTj+WZexwJUb4HfEW1BpZwPs3r8X7exhpRr03xznrOdQ6azOuOto8jgIf5tuXrrviR5hKwTfdX5PEXxsVegGTBwBNIUOKHaAbXO\/BEi\/nnOL45BqgS5cNmv4f\" \/><\/form> \t<div class=\"pdf24Plugin-cp-link\"> \t\t<a href=\"#\" onclick=\"var pdf24Win = window.open('about:blank', 'pdf24PopWin', 'resizable=yes,scrollbars=yes,width=600,height=250,left='+(screen.width\/2-300)+',top='+(screen.height\/3-125)+''); pdf24Win.focus(); document.pdf24Form0.submit(); if(typeof pdf24OnCreatePDF === 'function'){void(pdf24OnCreatePDF(this,pdf24Win));} return false;\">Download article as PDF<\/a> \t<\/div> <\/div>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Empowerment van de pati\u00ebnt is de laatste jaren een belangrijke topic geworden in de gezondheidszorg. Het doel is om de pati\u00ebnt zodanig te kwalificeren dat hij een echte partner wordt van het zorgbeleid, de zorgprocessen en de zorgmodaliteiten.<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":1002,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[],"tags":[],"class_list":["post-868","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.nosoinfo.be\/nosoinfos\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/868","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.nosoinfo.be\/nosoinfos\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.nosoinfo.be\/nosoinfos\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.nosoinfo.be\/nosoinfos\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.nosoinfo.be\/nosoinfos\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=868"}],"version-history":[{"count":18,"href":"https:\/\/www.nosoinfo.be\/nosoinfos\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/868\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1023,"href":"https:\/\/www.nosoinfo.be\/nosoinfos\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/868\/revisions\/1023"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.nosoinfo.be\/nosoinfos\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1002"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.nosoinfo.be\/nosoinfos\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=868"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.nosoinfo.be\/nosoinfos\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=868"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.nosoinfo.be\/nosoinfos\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=868"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}