{"id":4847,"date":"2022-05-18T13:57:24","date_gmt":"2022-05-18T12:57:24","guid":{"rendered":"http:\/\/www.nosoinfo.be\/nosoinfos\/?p=4847"},"modified":"2022-05-24T15:42:58","modified_gmt":"2022-05-24T14:42:58","slug":"de-evolutie-van-vancomycine-resistente-enterokokken-in-belgie","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.nosoinfo.be\/nosoinfos\/de-evolutie-van-vancomycine-resistente-enterokokken-in-belgie\/?lang=nl","title":{"rendered":"De evolutie van vancomycine-resistente enterokokken in Belgi\u00eb"},"content":{"rendered":"

Inleiding\u00a0<\/span><\/b><\/h2>\n

Zin wat aanpassen. Sciensano en het NRC enterokokken zijn in 2014, na verschillende uitbraken van VRE in Belgische ziekenhuizen, de surveillance van glycopeptide- (vancomycine, teicoplanine) en oxazolidinon- (linelozid) resistente enterokokken gestart. Sinds 2015 legt een KB (8\/1\/2015) de voorwaarden vast voor deelname aan de surveillance van multiresistente bacteri\u00ebn in Belgi\u00eb; die is verplicht voor multiresistente gramnegatieve bacillen (BGN-MR) en voor meticillineresistente Staphylococcus aureus<\/i> (MRSA), maar optioneel voor vancomycineresistente enterokokken (VRE).\u00a0<\/span><\/p>\n

In 2015 verscheen een alert van \u201cZorg en Gezondheid\u201d wegens een toename van uitbraken met vancomycine resistente enterokokken (VRE) in de Belgische ziekenhuizen. De betrokken diensten waren o.a. intensieve zorgenafdelingen, geriatrie, hemato-oncologie en hemodialyse. Tijdens de drie eerste maanden van 2015 ontving het Nationaal Referentiecentrum (NRC) een toenemend aantal isolaten afkomstig van meerdere ziekenhuizen, waaronder enkele in epidemische situatie. In Belgi\u00eb werden tot in 2013 daarentegen slechts een beperkt aantal VRE-gevallen gemeld. Ook kwamen ziekenhuisuitbraken met VRE slechts zeer sporadisch voor (1)<\/sup>.\u00a0<\/span><\/p>\n

In dit artikel wordt op basis van de recent beschikbare gegevens de huidige stand van zaken van de VRE-epidemiologie in Belgi\u00eb beschreven.<\/p>\n

Geraadpleegde bronnen<\/b><\/h2>\n

Om de VRE-situatie in Belgi\u00eb in kaart te brengen werden de beschikbare bronnen vanaf 2013 geraadpleegd :
\n\u2022 de data van het European Antimicrobial Resistance\u00a0Surveillance Network (EARS-Net) (2013-2020).
\n\u2022 de data van de European antimicrobial resistance surveillance for Belgium (EARS-BE) (2017-2019);
\n\u2022 de jaarrapporten van de dienst \u201cZorginfecties en antibioticaresistentie\u201d (NSIH) van Sciensano met betrekking
\ntot de nationale surveillance van antimicrobi\u00eble resistente bacteri\u00ebn in de Belgische ziekenhuizen (2014-2018);
\n\u2022 de feedbackrapporten \u201cSurveillance of antimicrobial resistant bacteria in Belgian hospitals\u201d (2014-2020);
\n\u2022 de registratiegegevens van het nationaal referentiecentrum\u00a0voor enterokokken (2013-2021).<\/p>\n

Resultaten\u00a0<\/span><\/b><\/h2>\n

a) EARS-Net (2)
\n<\/sup><\/b>De EARS-Net data zijn uitsluitend gebaseerd op invasieve isolaten (bloed of cerebrospinaal vocht (CSV)). Deze beperking vermijdt inconsistentie als gevolg van verschillen in klinische definitie van casussen, verschillen in staalafnames, enz. Isolaten van andere anatomische sites zoals urine- en wondkweken zouden als confounders de data-analyse kunnen be\u00efnvloeden. Deze surveillance geeft ook geen informatie over de incidentiegraad van kolonisatie (asymptomatisch intestinaal dragerschap), die bij VRE de overhand heeft op de infectiegraad (geschat wordt dat bij VRE de gemiddelde verhouding tussen gevallen van kolonisatie en infectie ongeveer 10:1 is).<\/p>\n

EARS-Net moedigt het gebruik van EUCAST-breekpunten aan, maar resultaten gebaseerd op andere interpretatiecriteria worden ook voor de analyse geaccepteerd.
\nNB: sinds 2019 ligt het aandeel van Belgische laboratoria dat de EUCAST-richtsnoeren volgt boven de 90%. Er zij op gewezen dat het ECDC vanaf 2020 niet langer deelname aan de surveillancestudie van EARS-Net aanvaardt uit landen waar minder dan 90% van de laboratoria aan de EUCAST-aanbevelingen voldoet.<\/p>\n

Grafiek 1 geeft de evolutie weer van de vancomycineresistentie bij E. faecium en E. faecalis.<\/p>\n

Deze grafiek toont aan dat het aandeel VRE\u2019s bij E. faecium<\/i> altijd aanzienlijk hoger is dan bij E. faecalis<\/i>.
\nEr zij op gewezen dat het gezamenlijke surveillanceprogramma voor antimicrobi\u00eble resistentie van ECDC en WHO sinds 2020 op Europees niveau, enkel E. faecium<\/i>-soorten in aanmerking neemt voor vancomycineresistentie.
\nDe fluctuerende aandelen VRE\u2019s in invasieve staalafnames (voornamelijk bloedkweken) zijn over de periode 2016-2020 niet significant verschillend. De waargenomen schommelingen rond lage percentages (maximumwaarde van 5,5% in 2017) weerspiegelen waarschijnlijk grotendeels de geringe deelname aan deze surveillance (+\/-25 ziekenhuizen op 102 in Belgi\u00eb) en bijgevolg de lage aantallen invasieve isolaten (zo\u2019n 300 \u00e0 400 per jaar, afhankelijk van het jaar).<\/p>\n

Grafiek 1: Evolutie van de resistentie van Enterococcus species in Belgi\u00eb (EARS-Net) <\/i><\/p>\n

\"\"<\/b><\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

b) European antimicrobial resistance surveillance for Belgium (EARS-BE) (3)
\n<\/sup><\/b>EARS-BE verschilt van EARS-NET enkel in de bijkomende datacollectie van de antimicrobi\u00eble gevoeligheid van urine-isolaten (naast deze van bloed en cerebrospinaal vocht) vanaf 2017. De resultaten in grafiek 2 hebben betrekking op de data aangeleverd door de laboratoria van de ziekenhuizen. De EARS-BE data van bloed- en CSV-isolaten zijn ge\u00efncludeerd in de jaarlijkse ECDC-rapporten met de resultaten voor Belgi\u00eb
\n(grafiek 1).<\/p>\n

In 2019 was er een toename van het aandeel VRE (E. faecium)<\/i> in urine-isolaten in vergelijking met de 2 voorgaande jaren.\u00a0
\nEr zij op gewezen dat VRE-isolaten (E. Faecium<\/i>) zijn aangetroffen op basis van urinestalen in 11 van de 23 ziekenhuizen (42%) die in 2019 deelnamen aan de EARS BE-surveillance.<\/p>\n

Grafiek 2: Evolutie van de resistentie van Enterococcus species in Belgi\u00eb (EARS-BE)<\/i><\/p>\n

\"\"<\/b><\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n


\nc) Nationale surveillance van antimicrobi\u00eble resistente bacteri\u00ebn in de Belgische ziekenhuizen (4)
\n<\/sup><\/b>In 2014 namen voor het eerst 46 Belgische ziekenhuizen deel aan de optionele surveillance van resistente enterokokken: 40 acute en 6 chronische ziekenhuizen. Van de deelnemende ziekenhuizen maakten 67.4% (31\/46) gebruik van de EUCAST-criteria en 32.6% (15\/46) gebruikte de CLSI-criteria om de breekpunten voor de MIC-waarden voor enterokokken te bepalen. Gezien het kleine aantal deelnemers aan deze surveillance, konden deze resultaten toen niet als representatief beschouwd worden voor de verschillende regio\u2019s of per type ziekenhuis (universitaire versus niet-universitaire ziekenhuizen). De resultaten in 2014 moeten dan ook met voorzichtigheid ge\u00efnterpreteerd worden.<\/p>\n

VRE maakt sinds 2015 deel uit van een van de 4 facultatieve surveillanceprotocollen (KB van 8\/1\/2015 gepubliceerd in het BS op 27\/1\/2015) met ten minste \u00e9\u00e9n aanvullend protocol VRE, C. difficile<\/i>, pneumonie en bacteriemie op de intensieve zorgen, postoperatieve wondinfectie.<\/p>\n

Vanaf 2015 behoort de surveillance van VRE tot \u00e9\u00e9n de aanvullende protocols waaruit men in het kader van het \u201ctoezicht op de nosocomiale infecties\u201d verplicht een keuze moet maken. Mogelijks was hierdoor in 2018 de deelname van de ziekenhuizen al gestegen naar 109 acute en 9 chronische ziekenhuizen.
\nVoor de analyse wordt enkel rekening gehouden met VRE\u2019s ge\u00efsoleerd uit klinische stalen. In deze surveillance gaat het om geaggregeerde gegevens die zijn verkregen uit klinische stalen (alle sites samen, met uitzondering van de stoelgang en de stalen voor de screening op asymptomatisch dragerschap).<\/p>\n

De resistentiecijfers worden op twee manieren weergegeven: enerzijds de crude resistentie (grafiek 2) en anderzijds het gemiddelde van de resistenties (grafiek 3). De crude resistentie uitgedrukt in % wordt bekomen door het totaal aantal resistente enterokokken te delen door het totaal aantal enterokokken en te vermenigvuldigen met 100.\u00a0
\n<\/span>Het gemiddelde van de resistenties uitgedrukt in % wordt bekomen door de resistentiecijfers van de verschillende ziekenhuizen op te tellen en vervolgens te delen door het aantal ziekenhuizen.<\/p>\n

Grafiek 3: Evolutie van de crude resistentie van Enterococcus species in de Belgische acute ziekenhuizen\u00a0 <\/span><\/i><\/p>\n

\"\"<\/p>\n

\nGrafiek 4: Evolutie van de gemiddelde resistentie van Enterococcus species in de Belgische acute ziekenhuizen<\/i><\/p>\n

\"\"<\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

In het kader van deze surveillance worden de deelnemende ziekenhuizen ook bevraagd over eventuele uitbraken met VRE en hoeveel pati\u00ebnten hier dan bij betrokken zijn (4)<\/sup> (tabel 1).<\/p>\n

Tabel 1: Evolutie van het aantal uitbraken met VRE, gerapporteerd in het kader van de nationale surveillance in de Belgische acute ziekenhuizen, 2014-2018 <\/i><\/p>\n

\"\"<\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

In 13 van de 109 (11,9%) acute ziekenhuizen die in 2018 deelnamen aan de VRE-surveillance werd een VRE-uitbraak gerapporteerd.
\nIn totaal werden 28 epidemiehaarden gerapporteerd en 164 pati\u00ebnten getroffen (min-max: 3-57). Daarvan hadden er 19 (11,6%) een infectie. De meerderheid van de pati\u00ebnten (80%) waren asymptomatische dragers. Tabel 1 laat de ontwikkeling zien van het aantal VRE-uitbraken dat in het kader van deze surveillance is gerapporteerd.<\/p>\n

d) Het nationaal referentiecentrum voor enterokokken (6)
\n<\/sup><\/b>Het NRC Enterococci is \u00e9\u00e9n van de referentiecentra die behoort tot de drie nationale referentiecentra (samen met het NRC Stafylokokken en het NRC multiresistente gram-negatieve bacteri\u00ebn), die samen met de dienst Epidemiologie van Sciensano, deelnemen aan het surveillanceprogramma voor multiresistente bacteri\u00ebn in Belgische ziekenhuizen. De vertegenwoordigers van deze drie NRC\u2019s zetelen als deskundigen in hun vakgebied ook in de Technische Commissie MDRO (TC-MDRO) en het National Antibiogram Committee<\/i> (NAC)
\nOnderstaande gegevens zijn rechtstreeks bekomen via het NRC.
\nGrafiek 4 geeft het aantal ontvangen VRE-stammen weer dat door het nationaal referentiecentrum voor enterokokken werd ontvangen in de periode 2013 tot en met november 2021. \u00a0<\/p>\n

Grafiek 5: Aantal ontvangen VRE-stammen door het nationaal referentiecentrum voor enterokokken, 2013-november 2021. <\/i><\/p>\n

\"\"<\/p>\n

\nBespreking\u00a0 \u00a0<\/span><\/b><\/h2>\n

Hoewel VRE-surveillance in Belgi\u00eb niet verplicht is, wordt sinds 2015 wel een stijgende participatie vastgesteld. Op basis van de meldingen door de ziekenhuizen blijkt dat in 2016 de meeste pati\u00ebnten betrokken waren (n=247) bij VRE-uitbraken. Dit sluit aan bij het hoogste aantal VRE-isolaten dat naar het NRC is gezonden (bijna 450 stammen) voor datzelfde jaar 2016. Dit correleert met de crude resistentie voor E. faecium<\/i> in hetzelfde jaar. De EARS-Net-surveillance toont vooral voor E. faecium <\/i>een verhoogde resistentie in 2017.
\nDe surveillance van EARS-Net en EARS-Net Be betreft slechts een beperkt aantal ziekenhuizen (gemiddeld 25-30 ziekenhuizen en van jaar tot jaar, niet altijd dezelfde), en de gegevens van EARS-Net, met name met betrekking tot invasieve isolaten (sepsis\/bacteri\u00ebmie), zijn beperkt in aantal (gemiddeld 300-400 E. faecium<\/i> VRE\u2019s\/jaar). Dit verklaart de waargenomen schommelingen van de resistentiegraad in % (lage waarden), die echter geen significante evolutie in de tijd vertonen.<\/p>\n

Er zij op gewezen dat de bijdrage van E. faecalis<\/i> aan VRE zeer marginaal is en dat het Belgische nationale surveillanceprogramma sinds 2019 enkel E. faecium<\/i>-soorten in aanmerking neemt (net zoals het ECDC EARS-Net surveillanceprogramma).<\/p>\n

Surveillancegegevens in Europa (ECDC-WHO, verslag voor het jaar 2020 gepubliceerd in 2022) laten een gemiddelde E. faecium<\/i>-resistentie tegen vancomycine zien van 16,8% in Europa in 2020 (een aanzienlijke stijging sinds 2016, toen het gemiddelde percentage VRE E. faecium<\/i> 11,6% bedroeg). Ook moet worden opgemerkt dat de verschillen tussen landen groot zijn (0% tot 57%) en dat in slechts 11 landen (waaronder Belgi\u00eb) van de 29 Europese landen die aan de surveillance deelnemen (EU\/EER), de resistentiegraad onder de 5% zit.<\/p>\n

In 2018 is er opnieuw een stijging van vooral de gemiddelde resistentie en in mindere mate van de crude resistentie. Ook wordt in 2018 het hoogst aantal uitbraken gemeld (n=28). De EARS-Net-data tonen dan weer een daling van de resistentie van zowel E. faecalis <\/i>als van E. faecium<\/i>. Ook is er vanaf 2018 een duidelijk dalende trend in het aantal ontvangen VRE-stammen door het NRC.<\/p>\n

Besluit \u00a0<\/span><\/b><\/h2>\n

Door de verschillen in methodologie van de surveillances zijn de beschikbare gegevens over VRE in Belgi\u00eb moeilijk met mekaar te vergelijken. Wel kan besloten worden dat vooral in 2016 en 2018 er een verhoogde VRE-problematiek was.\u00a0<\/span><\/p>\n

In de afgelopen jaren lijkt er in Belgi\u00eb evenwel geen duidelijke evolutie te zijn in de epidemiologie van VRE\u2019s (eerder schommelingen van jaar tot jaar).<\/p>\n

Voor de periode na 2018 kan men zich baseren op de gemiddelde resistentiecijfers van VRE in het kader van de nationale surveillance die aantonen dat na 2018 er opnieuw een daling is van de VRE-resistentie met een stabilisering in 2020. Tevens is er sinds 2018 een dalende trend in het aantal ontvangen VRE-stammen door het NRC.<\/p>\n

Referenties<\/b><\/h2>\n

1. Agentschap zorg en gezondheid, Wetenschappelijk Instituut Volksgezondheid. Toename van het aantal uitbraken met vancomycine resistente enterokokken (VRE) in ziekenhuizen in Belgi\u00eb. VRE alert oktober 2015\/21.10.2015.<\/p>\n

2. European Centre for Disease Prevention and Control (ECDC). European Antimicrobial Resistance Surveillance Network (EARS-Net). Surveillance Atlas of Infectious Diseases (europa.eu)\u00a0<\/span><\/p>\n

3. Sciensano.\u00a0 <\/span>European antimicrobial resistance surveillance for Belgium (EARS-BE) https:\/\/www.wiv-isp.be\/nsih\/surv_ears\/reports_nl.asp<\/p>\n

4. Sciensano. Volksgezondheid & Surveillance. Zorginfecties & Antimicrobi\u00eble Resistentie (NSIH). Nationale surveillance van antimicrobi\u00eble resistentie (AMR). https:\/\/www.wiv-isp.be\/nsih\/surv_amr\/download_nl.asp\u00a0<\/span><\/p>\n

5. Sciensano. Surveillance of antimicrobial resistant bacteria in Belgian hospitals. Report 2018.
\nhttps:\/\/www.sciensano.be\/sites\/default\/files\/rapport_amr_y2018_final.pdf<\/p>\n

6. Sciensano. National reference center for Enterococci.
\nhttps:\/\/nrchm.wiv-isp.be\/nl\/ref_centra_labo\/enterococci\/Rapporten\/Forms\/AllItems.aspx<\/p>\n

7. BAPCOC. Global Point Prevalence Survey of Antimicrobial Consumption and Resistance 2019.\u00a0<\/span><\/p>\n

8. Het in 2022 gepubliceerde surveillanceverslag in Europa (ECDC-WHO) voor het jaar 2020 :
\nhttps:\/\/www.euro.who.int\/en\/health-topics\/disease-prevention\/antimicrobial-resistance\/news\/news\/2022\/01\/whoecdc-report-antimicrobial-resistance-remains-threat-to-health-in-euro pean-region<\/p>\n

\t
<\/form> \t
\t\tDownload article as PDF<\/a> \t<\/div> <\/div>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Zin wat aanpassen. Sciensano en het NRC enterokokken zijn in 2014, na verschillende uitbraken van VRE<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":4817,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[96,1],"tags":[],"class_list":["post-4847","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-96","category-non-classe"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.nosoinfo.be\/nosoinfos\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4847","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.nosoinfo.be\/nosoinfos\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.nosoinfo.be\/nosoinfos\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.nosoinfo.be\/nosoinfos\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.nosoinfo.be\/nosoinfos\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4847"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/www.nosoinfo.be\/nosoinfos\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4847\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4864,"href":"https:\/\/www.nosoinfo.be\/nosoinfos\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4847\/revisions\/4864"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.nosoinfo.be\/nosoinfos\/wp-json\/wp\/v2\/media\/4817"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.nosoinfo.be\/nosoinfos\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4847"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.nosoinfo.be\/nosoinfos\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4847"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.nosoinfo.be\/nosoinfos\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4847"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}