![\"\"](\"http:\/\/www.nosoinfo.be\/nosoinfos\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/shutterstock_721618432-750x563.jpg\")
<\/p>\n<\/p>\n<\/b><\/h2>\n
Antimicrobi\u00eble resistentie is een natuurlijk fenomeen: bepaalde bacteriefamilies zijn intrinsiek resistent tegen \u00e9\u00e9n of meerdere antibioticaklassen (zoals de Enterobacteriaceae <\/i>tegen verschillende macroliden en lincosamiden), andere bacteri\u00ebn kunnen resistent worden na spontane mutaties en\/of het verwerven van genetisch materiaal door horizontale overdracht, waarvan de conjugatie het meest frequent is. Het gebruik van antibiotica leidt tot een selectiedruk die een toename van bacteri\u00ebn, die resistent zijn tegenover de gevoelige stammen, in de hand werkt. Het gevolg van antimicrobi\u00eble resistentie is een verminderde of het volledig verlies van de werkzaamheid van \u00e9\u00e9n of meerdere moleculen uit het therapeutisch repertorium. De gevolgen voor zowel de volksgezondheid als de dierengezondheid zijn ernstig. De Wereldgezondheidsorganisatie (WGO), de Wereldorganisatie voor diergezondheid (OIE) en de Voedsel- en Landbouworganisatie van de VN (FAO) werken nauw samen op basis van het One Health-programma (Figuur 1).<\/p>\n
Figuur 1: Affiche van de WGO met een overzicht van de oorzaken van antibioticaresistentie in de geneeskunde en dierengeneeskunde<\/i>. <\/i>
![\"\"](\"http:\/\/www.nosoinfo.be\/nosoinfos\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/Diapositive01-750x746.jpeg\")
<\/i><\/p>\n
\n
In februari 2017 heeft de WGO een lijst gepubliceerd met \u00abprioritaire ziekteverwekkers\u00bb die resistent zijn tegen antibiotica, met de 12 bacteriefamilies die de volksgezondheid het meest bedreigen en waarvoor nieuwe antibiotica zo snel mogelijk moeten worden ontwikkeld (1). In de lijst staan voor de mens ziekteverwekkende bacterien en zo\u00f6noseverwekkers, die als kritiek en prioritair gerangschikt staan. Het is dus een extra signaal dat het belang onderstreept van een globale \u00abOne Health\u00bb-aanpak in de strijd tegen antibioticaresistentie. Het meest kritiek zijn de resistente en multiresistente bacteri\u00ebn (zoals bijvoorbeeld Klebsiella pneumoniae<\/i> en Escherichia coli<\/i> die resistent zijn tegen derde generatie cephalosporines) die een bijzondere bedreiging vormen voor de ziekenhuizen, de rusthuizen bijvoorbeeld voor pati\u00ebnten met een centrale vasculaire katheter. Zo\u00f6noseverwekkers zoals Campylobacter <\/i>en Salmonella<\/i>, die resistent zijn tegen fluorochinolonen, staan op vlak van prioriteit in de tweede groep gerangschikt (1).\u00a0<\/span><\/p>\n In Belgi\u00eb fungeert het Kenniscentrum inzake antibioticagebruik en -resistentie bij dieren (AMCRA) als centrale instantie die alle betrokkenen in de diergeneeskunde moet adviseren en sensibiliseren (www.amcra.be). Het AMCRA is een door het Federaal Agentschap voor de Veiligheid van de Voedselketen (FAVV) en het Federaal Agentschap voor Geneesmiddelen en Gezondheidsproducten (FAGG) erkende v.z.w., die het antibioticagebruik in de diergeneeskunde op een duurzame manier moet beperken om zo de gezondheid van mens en dier en het dierenwelzijn te verbeteren. Zo heeft AMCRA aanbevelingen geformuleerd voor dierenartsen, die op die manier een weloverwogen keuze inzake antibioticabehandeling kunnen maken (www.e-vademecum.be). Deze aanbevelingen houden rekening met het belang van antibiotica op vlak van de gezondheid van mens en dier, die is bepaald door de Wereldgezondheidsorganisatie, de Nederlandse Hoge Gezondheidsraad en het OIE. Ze zijn opgesteld voor zowel boerderijdieren als voor gezelschapsdieren zoals kat, hond of paard.\u00a0<\/span><\/p>\n Antibioticaresistentie kan zich zowel bij de mens als bij de dieren voordoen. De antibioticaklasse, de toedieningsweg, de dosis en de behandelingsduur zijn factoren die de ontwikkeling van resistentie be\u00efnvloeden. De resistentiegenen kunnen verticaal worden overgedragen tussen bacteri\u00ebn die tot dezelfde familie of horizontaal tussen bacteri\u00ebn die tot verschillende families behoren. De overdracht van resistente bacteri\u00ebn is een complex fenomeen gebaseerd op een ecosysteem, dat wordt gekenmerkt door continue contacten en uitwisselingen tussen mens, dier en omgeving (2). Een vereenvoudigde weergave van de verschillende potenti\u00eble overdrachtswegen is afgebeeld in figuur 2. De complexiteit van het ecosysteem en van de uitwisselingen tussen de milieucompartimenten maakt het moeilijker om het risico, dat met elk van de potenti\u00eble reservoirs van resistente bacteri\u00ebn wordt geassocieerd, te kwantificeren. De overdracht is mogelijk via rechtstreeks contact maar ook onrechtstreeks, via het milieu of het consumeren van voedingsmiddelen en besmet water. Er bestaat nogal wat ongerustheid over de rol die dieren spelen – en dan vooral voedselproducerende dieren en hun producten – bij de overdracht op de mens en de verspreiding van antibioticaresistentie in het milieu. In een recente studie werd een grootschalig systematisch onderzoek uitgevoerd om het verband na te gaan tussen de toepassing van beperkende maatregelen inzake het gebruik van antibiotica in de veehouderij en de prevalentie van antibioticaresistentie bij mens en dier (3). Er is een nauw verband aangetoond tussen het gebruik en de resistentie bij landbouwhuisdieren en mensen die in direct contact met deze dieren staan (3). Dit zeer interessante resultaat benadrukt het belang van rechtstreeks contact bij de overdracht van resistente bacteri\u00ebn, met een hoger risico voor bepaalde beroepscategorie\u00ebn (veeboeren, dierenartsen, werknemers in slachthuizen …). Zo is bijvoorbeeld bij varkenshouders een verhoogd risico vastgesteld op overdracht van methicilline-resistente Staphylococcus aureus<\/i> (MRSA) (4). Het belang van rechtstreeks contact bij de overdracht van bepaalde vormen van resistentie onderstreept de centrale rol van preventieve maatregelen, zoals hygi\u00ebne, schoonmaak en ontsmettingsmiddelen. Op basis van de meta-analyse uitgevoerd door Tang et al. dient de aanwezigheid van resistentie bij de algemene bevolking worden verklaard door andere factoren dan het gebruik van antibiotica bij voedselproducerende dieren (3).\u00a0 \u00a0 <\/span><\/p>\n Figuur 2: Potenti\u00eble overdrachtswegen van resistente bacteri\u00ebn (oranje pijlen) volgens Harbarth et al. 2015. Volgende wegen staan hieronder schematisch afgebeeld: 1) water dat is verontreinigd door afvalwater van ziekenhuizen en gemeenschappen is de bron van potenti\u00eble besmetting van dieren of mensen die in contact komen met het aquatisch milieu; 2) gewassen en bodems kunnen besmet zijn met dierlijke producten die voor bemesting worden gebruikt; 3) verontreinigde grond kan ook de oorzaak zijn van waterverontreiniging; planten (4), levensmiddelen van dierlijke oorsprong (5) en water (6) zijn alle potenti\u00eble bronnen van besmetting voor de mens; 7) in het wild levende dieren kunnen besmet raken door rechtstreeks contact met andere dieren of door de consumptie van besmet water, planten of andere producten. .\u00a0<\/span><\/i><\/p>\n Er zijn verschillende studies uitgevoerd om de moleculaire relatie te defini\u00ebren van bij mens en dier ge\u00efsoleerde resistente bacteri\u00ebn. Moleculaire typering van stammen is \u00e9\u00e9n van de krachtigste hulpmiddelen om verbanden te traceren tussen soorten die dezelfde resistente bacteri\u00ebn herbergen. De fenotypische typering maakt het immers alleen mogelijk om vast te stellen dat bij mens en dier ge\u00efsoleerde stammen resistent zijn tegen dezelfde antibioticaklassen, maar conclusies met betrekking tot het belangrijkste resistentiereservoir kunnen niet worden getrokken. In de studie van Dorado-Garc\u00eda et al. werd een moleculaire typering uitgevoerd op basis van stammen van breedspectrum betalactamase-producerende Escherichia coli <\/i>(ESBL) en cefalosporinasen (AmpC) (5).\u00a0<\/span><\/p>\n De stammen zijn in Nederland verzameld bij dieren, op voedsel en milieumonsters en bij mensen (met een onderscheid tussen de algemene bevolking en mensen die beroepsmatig in aanraking komen met boerderijdieren). In functie van het besmette reservoir werden dominante ESBL\/AmpC genen ge\u00efdentificeerd. Niettemin werd bij de vergelijking tussen dierlijke en menselijke stammen een grote gelijkenis vastgesteld tussen stammen van personen die beroepsmatig in contact komen met boerderijdieren en voedselproducerende dieren. Dit resultaat sluit aan bij de waarnemingen uit de meta-analyse uitgevoerd door Tang et al. (3). De bij de algemene bevolking ge\u00efsoleerde E. coli<\/i> ESBL\/AmpC-stammen hadden een hogere gelijkenis met stammen ge\u00efsoleerd bij gehospitaliseerde personen, milieubemonsteringen en wilde vogels. Bovendien was de diversiteit van de aangetroffen stammen in de algemene populatie het grootst in vergelijking met andere reservoirs, wat de rol van meerdere infectiebronnen aangeeft. Deze studie benadrukt het bestaan van correlaties tussen de verschillende onderzochte reservoirs, maar identificeerde geen moleculaire verbanden tussen stammen ge\u00efsoleerd uit de algemene populatie en stammen ge\u00efsoleerd bij voedselproducerende dieren. \u00a0 <\/span><\/p>\n Volgens AMCRA is verder onderzoek nodig om de risico\u2019s van rechtstreeks en onrechtstreeks contact tussen mens en dier bij de overdracht van antibioticaresistentie beter te identificeren en te kwantificeren. De rol van voedselproducerende dieren of producten van dierlijke oorsprong mag zeker niet worden verwaarloosd, maar overschatting is ook niet nodig. Ook moet rekening worden gehouden met het risico van rechtstreeks contact met huisdieren. Een globale \u00abOne Health\u00bb-aanpak is de meest geschikte in de strijd tegen antibioticaresistentie, zodat alle sectoren worden geresponsabiliseerd en specifieke initiatieven kunnen voorstellen. Toch moet een beter inzicht in de overdrachtsmechanismen het mogelijk maken prioriteiten te stellen bij de inspanningen om de meest doeltreffende acties bij dier, mens en milieu te implementeren. \u00a0<\/span><\/p>\n 1. World Health Organization. Global priority list of antibiotic-resistant bacteria to guide research, discovery, and development of new antibiotics. Geneva: World Health Organization, \u00a027 February 2017 (http:\/\/www.who.int\/medicines\/publications\/WHO-PPL-Short_Summary_25Feb-ET_NM_WHO)<\/p>\n 2. Harbarth S, Balkhy HH, Goossens H, Jarlier V, Kluytmans J, Laxminarayan R, Saam M, Van Belkum A, Pittet D, and for the World Healthcare-Associated Infections Resistance Forum participants. Antimicrobial resistance: one world, one fight! Antimicrobial Resistance and Infection Control, 2015; 4: 49. \u00a0<\/span><\/p>\n 3. Tang KL, Caffrey NP, N\u00f3brega DB, Cork SC, Ronksley PE, Barkema HW, Polachek AJ, Ganshorn H, Sharma N, Kellner JD, Ghali WA. Restricting the use of antibiotics in food-producing animals and its associations with antibiotic resistance in food-producing animals and human beings: a systematic review and meta-analysis. Lancet Planet Health, 2017; 1: e316\u201327.<\/p>\n 4. Voss A, Loeffen F, Bakker J, Klaassen C, Wulf M. Methicillin-resistant Staphylococcus aureus in pig farming. Emerging Infectious Diseases, 2005; 11: 1965\u20131966.<\/p>\n 5. Dorado-Garc\u00eda A, Smid JH, van Pelt W, Bonten MJM, Fluit AC, van den Bunt G, Wagenaar JA, Hordijk J, Dierikx CM, Veldman KT, de Koeijer A, Dohmen W, Schmitt H, Liakopoulos A, Pacholewicz E, Lam TJGM, Velthuis AG, Heuvelink A, Gonggrijp MA, van Duijkeren E, van Hoek AHAM, de Roda Husman AM, Blaak H, Havelaar AH, Mevius DJ,\u00a0Heederik\u00a0DJJ. J Antimicrobial Chemotherapy,\u00a02017\u00a0; doi: 10.1093<\/p>\n![\"\"](\"http:\/\/www.nosoinfo.be\/nosoinfos\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/Diapositive02-750x525.jpeg\")
<\/p>\nConclusie\u00a0<\/span><\/b><\/h2>\n
Referenties<\/b><\/h2>\n
\t