{"id":3127,"date":"2018-11-02T15:07:30","date_gmt":"2018-11-02T14:07:30","guid":{"rendered":"http:\/\/www.nosoinfo.be\/nosoinfos\/?p=3127"},"modified":"2018-11-02T15:07:30","modified_gmt":"2018-11-02T14:07:30","slug":"5-jaar-om-levens-te-redden-gaat-onvermijdelijk-gepaard-met-de-naleving-van-handhygiene","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.nosoinfo.be\/nosoinfos\/5-jaar-om-levens-te-redden-gaat-onvermijdelijk-gepaard-met-de-naleving-van-handhygiene\/?lang=nl","title":{"rendered":"\u20185 jaar om levens te redden\u2019, gaat onvermijdelijk gepaard met de naleving van handhygi\u00ebne!"},"content":{"rendered":"

\"\"Heel wat vooruitgang op vlak van handhygi\u00ebne\u00a0<\/span><\/b><\/h2>\n

In Belgi\u00eb worden sinds 2005 regelmatig campagnes ter bevordering van de naleving van handhygi\u00ebne georganiseerd, om de verschillende actoren binnen de gezondheidszorg bewust te maken van het belang van deze thematiek.<\/p>\n

Deze inspanningen werpen hun vruchten af zoals blijkt uit de aanzienlijke verbetering van de resultaten op vlak van naleving van handhygi\u00ebne na de verschillende campagnes [1] [2]. Toch kan het nog altijd beter en het is bovendien ook nodig, willen we de pati\u00ebnten binnen onze zorginstellingen een optimale veiligheid garanderen.<\/p>\n

Daarom organiseert het Platform voor continue Verbetering van Zorgkwaliteit en Pati\u00ebntveiligheid (PAQS) sinds begin 2017, en binnen het kader van het project \u20185 jaar om levens te redden\u2019, naast de bestaande initiatieven, ook bijkomende acties om de infectiebestrijding op te voeren en om samen, positieve en duurzame resultaten te behalen.\u00a0 <\/span><\/p>\n

Impact voor de pati\u00ebnten\u00a0<\/span><\/b><\/p>\n

Om de overdracht van micro-organismen tussen pati\u00ebnten, zorgverleners en de ziekenhuisomgeving te vermijden, kunnen we ons niet tevreden stellen met de huidige resultaten. De Belgische cijfers inzake handhygi\u00ebne zijn ongetwijfeld hoopgevend, toch vereist een beleid dat ernaar streeft het schaderisico voor de pati\u00ebnt, zijn familie of de zorgverleners tot nul te herleiden, nog betere resultaten.\u00a0<\/span><\/p>\n

Momenteel maken de laatst gepubliceerde prevalentiegegevens gewag van 7 % in acute ziekenhuizen gehospitaliseerde pati\u00ebnten, die in 2011 een zorggerelateerde infectie hebben opgelopen [3]. Per extrapolatie heeft de methodologische handleiding 2016-2017 voor de federale campagne het over zo\u2019n 103\u2009000 pati\u00ebnten, die jaarlijks een zorggerelateerde infectie oplopen [4]. De in de sector erkende experts inzake ziekenhuishygi\u00ebne gaan ervan uit dat ongeveer de helft daarvan vermijdbare gevallen zijn.
Zonder al te dramatisch te willen klinken, roepen deze cijfers toch vragen op. Jaarlijks ongeveer 50\u2009000 pati\u00ebnten die een infectie kunnen vermijden, is niet min. En volgens het European Centre for Disease Prevention and Control (ECDC), dat de kost van zes gewone zorggerelateerde infecties heeft geanalyseerd, zal ongeveer 3,5 % daarvan het overlijden van de pati\u00ebnt veroorzaken [5]. Wanneer deze verhouding wordt toegepast op de prevalentie van vermijdbare infecties in Belgi\u00eb, levert dit zo\u2019n 1\u2009700 vermijdbare overlijdens per jaar op. Belgi\u00eb mag dan wel een goede leerling binnen zijn categorie zijn, toch kan het nog altijd beter!<\/p>\n

Deze cijfers zijn des te zorgwekkender omdat ons regelmatig waarschuwingssignalen bereiken over een mogelijke evolutie van infectierisico\u2019s in onze ziekenhuizen. Volgens bepaalde experts is een ramp niet veraf \u2026 Heel onlangs nog heeft het ECDC zijn \u00abbezorgdheid geuit over de ontwikkeling van de carbapenem-resistente enterobacterie (CPE), die volgens het agentschap een ernstige bedreiging vormt voor de pati\u00ebnten en voor de gezondheidssystemen in alle EU-landen. [\u2026]\u2009Het ECDC schuift verschillende opties naar voor om de ge\u00efdentificeerde geassocieerde risico\u2019s te beperken, zoals de toepassing en het strikt naleven van infectiebeheersingsmaatregelen\u00bb [6]. .\u00a0<\/p>\n

Actie ondernemen om het nog beter proberen te doen\u00a0<\/span><\/b><\/h2>\n

De pati\u00ebntveiligheid beperkt zich niet tot infectiepreventie. Volgens de OESO zal 8 \u00e0 12 op de 100 gehospitaliseerde pati\u00ebnten [7] slachtoffer worden van een voorval en is de helft daarvan vermijdbaar [8]. Deze schattingen sluiten aan bij de studies van het Institute of Medicine (IOM) of bij die van de Europese landen die de impact hebben ge\u00ebvalueerd van ongewenste voorvallen op hun grondgebied (Verenigd Koninkrijk 2000, Denemarken 2001, Frankrijk 2004, Nederland 2007, Zweden 2008). De cijfers voor Belgi\u00eb zullen daar ongetwijfeld niet veel van afwijken.\u00a0
<\/span>Deze voorvallen zullen min of meer ernstige schade berokkenen aan pati\u00ebnten en eventueel zelf het overlijden van de pati\u00ebnt veroorzaken. Als we uitgaan van de cijfers van het IOM en we de Amerikaanse cijfers extrapoleren (44\u2009000 \u00e0 98\u2009000 zorggeassocieerde overlijdens per jaar), zou de Belgische ziekenhuisactiviteit 3\u2009000 \u00e0 7\u2009000 overlijdens per jaar veroorzaken [9]. Recente studies hebben deze cijfers naar boven aangepast, door de eerste schattingen te vermenigvuldigen met een factor 4 \u00e0 5. [10,11]
Op basis van deze vaststelling en van de aanbevelingen van de Wereldgezondheidsorganisatie om de gezondheidszorg te verbeteren, heeft het PAQS de Waalse en Brusselse instellingen voorgesteld om in een ambitieus project te stappen: \u20185 jaar om levens te redden\u2019! Dit project behandelt 6 prioritaire thema\u2019s: de communicatie, het beheer van hoog-risico medicatie, identitovigilantie, infectiepreventie, veilige chirurgie en preventie van geweld in de psychiatrie.
Om levens te redden raadt de Wereldgezondheidsorganisatie verschillende acties aan, die op hun beurt in subthema\u2019s zijn onderverdeeld waarvoor het PAQS-team effici\u00ebnte en op bewijzen gebaseerde actiepaketten heeft samengesteld. Bij de opstart van het project in 2017 hebben de 19 deelnemende instellingen beslist om in het kader van de infectiepreventie, de inspanningen heel in het bijzonder te richten op de naleving van de handhygi\u00ebne.
De bedoeling is om nog betere nalevingscijfers te bereiken en die op niveau te houden. Daarvoor is een multimodaal plan nodig. Om nog betere resultaten te bereiken is de verscheidenheid aan acties vitaal.
De federale campagne is een uitstekende hefboom maar we mogen het daar niet bij laten! We moeten nieuwe acties voorstellen, de experts in hygi\u00ebne ondersteunen en werk maken van een grootschalig multimodaal plan om nog betere resultaten te bereiken. Daar zijn we trouwens volledig toe in staat! Voorbeelden uit het buitenland bewijzen dit: duurzame nalevingspercentages van 90 % en meer zijn perfect haalbaar [12]. Deze door de WGO en de Hoge Gezondheidsraad in 2018 [19] aanbevolen aanpak is eenvoudig maar effici\u00ebnt.
Op die manier kunnen actiepaketten worden ontwikkeld op basis van de 5 pijlers en kan de literatuur grondig worden doorgelicht om het huidige systeem te wijzigen. Deze actiepaketten zullen worden geactiveerd via de samenwerkingsmethode en aan de hand van een meetstrategie om de uitgeteste wijzigingen kwantitatief te beoordelen.\u00a0
\"\"<\/p>\n

\u00a0<\/h2>\n

De actiepaketten van het project \u20185 jaar om levens te redden\u2019\"\" \"\" \"\" \"\" \"\"<\/b><\/h2>\n

De Breakthrough Collaborative<\/i>-methode om de actiepakketten te implementeren\u00a0 \u00a0<\/span><\/b><\/h2>\n

Voor het project \u20185 jaar om levens te redden\u2019 baseert het PAQS zich op de Breakthrough Collaborative-methode (\u201ccollaboratieve methodologie\u201d in het Nederlands Vertaling gevonden op https:\/\/www.paqs.be\/jaarverslag2017\/index.html), ontwikkeld door het Institute for Healthcare Improvement (IHI). Bij deze methode gaat het om een gedeeld en dynamisch leersysteem, dat projectteams uit verschillende zorginstellingen bijeenbrengt om snel significante vooruitgang te boeken in processen, kwaliteit en effici\u00ebntie binnen een specifiek domein van de geneeskundige verzorging.\u00a0
<\/span>Via een leersysteem testen de teams veranderingen uit en implementeren ze die, om vervolgens hun ervaringen te delen. Deze projecten zijn gebaseerd op het herhalen van de PDSA-cycli, of Plan-Do-Study-Act (\u00abPlannen-Doen-Evalueren-Uitvoeren\u00bb), binnen een bepaalde tijd en ze zijn onderverdeeld in drie belangrijke fases. \u00a0<\/p>\n

1. Voorbereidingsperiode<\/b><\/p>\n

Tijdens de voorbereidingsperiode worden de doelstellingen en de technische interventies van de samenwerking bepaald en de structuur ter ondersteuning van de implementatie van de samenwerking ontwikkeld (bijv.: methodologie, engagement van de instellingen, opleidingen, samenstelling en voorbereiding van de teams, indicatoren en metingen, toe te passen wijzigingen, enz.).\u00a0
<\/span>Het bijzondere van die collaboratieve methodologie zit hem in het defini\u00ebren van de actiepaketten. Die bepalen de wijzigingen die alle teams zullen toepassen. Ze bundelen een aantal praktijken en procedures die zijn gebaseerd op het beste bestaande bewijsmateriaal. Zodra dit stelselmatig wordt toegepast, zal het de verwachte, en in de doelstellingen van de collaboratieve methodologie geformuleerde resultaten, opleveren..<\/p>\n

2. Implementatieperiode<\/b><\/p>\n

De implementatieperiode wordt gekenmerkt door leersessies, die worden afgewisseld met actieperiodes.
De leersessies zijn face-to-face vergaderingen waarop alle multidisciplinaire teams van elke organisatie en \u00e9\u00e9n of twee experts aanwezig zijn. Tijdens die sessies delen de teams met anderen hun ervaringen, hun uitdagingen en hun mislukkingen, en leren ze op die manier heel wat van elkaar bij.
Tijdens de actieperiodes testen de teams de in de actiepakketten aanbevolen veranderingen in PDSA-cycli uit en passen ze die indien nodig aan. Dit proces in vier fasen is een middel om de veranderingen te ontwikkelen, uit te testen en te implementeren. De PDSA-cyclus biedt de kans om snel kleinschalige veranderingen uit te testen, de gevolgen ervan vast te stellen, desgevallend aanpassingen aan te brengen en die op hun beurt uit te testen, vooraleer het veranderingsproject ook op grotere schaal wordt toegepast. In die fase ook gaan de teams de gegevens inzamelen die de impact van die veranderingen zullen meten. Ondertussen krijgen de instellingen ondersteuning via de volledige collaboratieve methodologie (bezoeken ter plaatse, conference calls, discussiefora, enz.). \u00a0<\/p>\n

3. Periode uitbreiding\/duurzame ontwikkeling<\/b><\/p>\n

Eens de collaboratieve methodologie achter de rug is, moeten de voordelen en de activiteiten van het project worden behouden, ge\u00efnstitutionaliseerd en binnen de instelling duurzaam worden ge\u00efmplementeerd. Dit wordt de fase van de uitbreiding en duurzame ontwikkeling genoemd. Eens het werk is voltooid kunnen de resultaten en de leerstof met andere sites worden gedeeld, via conferenties, congressen en\/of artikels bijvoorbeeld. \u00a0 \u00a0<\/span><\/p>\n

Figuur 1. Overzicht van een collaboratieve methodologie\"\"<\/i><\/p>\n

Belang van het multidisciplinaire werk om samen vooruitgang te boeken<\/b><\/h2>\n

In het kader van het project \u20185 jaar om levens te redden\u2019 heeft het PAQS op 21 juni 2018 een dag georganiseerd rond de uitwisseling van ervaringen met handhygi\u00ebne. Die dag stond in het teken van de ontmoeting van de projectteams van de verschillende deelnemende zorginstellingen met de projectverantwoordelijke hygi\u00ebne. Deze vergadering heeft voor een betere communicatie rond het project gezorgd. Tegelijk werd eraan herinnerd wat van de teams wordt verwacht en werd erop toegezien dat de teams het project en de te implementeren verbeteringen, wel degelijk zouden toepassen. De belangrijkste bedoeling van het project was evenwel de multidisciplinaire teams bijeen te brengen om de dialoog te openen over de successen en de struikelblokken, en om zo een heuse interprofessionele samenwerking op gang te brengen.\u00a0
<\/span>Die interprofessionele samenwerking is belangrijk voor de kwaliteit en de veiligheid van de geneeskundige verzorging, en zeker wat de handhygi\u00ebne betreft. De Wereldgezondheidsorganisatie definieert die als volgt: \u00abwanneer talrijke zorgverleners met verschillende professionele achtergronden volledige diensten aanbieden en daarbij samenwerken met pati\u00ebnten, hun families, zorgverleners en de collectiviteiten, om de best mogelijke kwaliteitszorg te bieden in verschillende interventiedomeinen\u00bb [13].
Uit een recente studie [14] is gebleken dat samenwerking tussen zorgverleners de negatieve houdingen en percepties kan wijzigen en de problemen op vlak van vertrouwen en communicatie kan aanpakken, om zo de tevredenheid op het werk te verbeteren. Bovendien is het bevorderlijk voor de teamgeest en kunnen de respectieve rollen worden ge\u00efdentificeerd en gevaloriseerd. Tegelijk wordt ook de verandering in de praktijk bevorderd en ontstaat er een meer flexibele werkomgeving.
Een Canadese studie [15] heeft de impact ge\u00ebvalueerd van drie culturen gericht op de preventie van het risico op ziekenhuisinfecties, op de handhygi\u00ebnepraktijken van het verzorgend personeel:\u00a0
\u2022 Binnen een individuele cultuur<\/i> zien de gezondheidswerkers de veiligheid van de pati\u00ebnten in termen van praktijken die ze individueel kunnen toepassen om de verspreiding van ziekenhuisinfecties te vermijden.
\u2022 Binnen een organisatie met een hi\u00ebrarchische cultuur<\/i> of een \u00abblaming culture\u00bb leeft de perceptie dat de risico\u2019s voorvloeien uit\u00a0 de niet-naleving van de normen voor de bestrijding en preventie van deze infecties.
\u2022 Binnen een collaboratieve cultuur<\/i> tenslotte is de perceptie van de veiligheid van de pati\u00ebnten gebaseerd op de systemische operationalisering van een preventieprogramma, waarbij alle actoren \u2014 zorgpersoneel, beheerders, administratie, pati\u00ebnten, bezoekers, enz. \u2014 een rol spelen,\u00a0 die wordt toegelicht en door iedereen wordt begrepen.
Deze laatste studie van Bernard L et al. [15] bewijst dat wanneer zorgverleners ervaren dat hun instelling een samenwerkingscultuur rond infectiepreventie promoot en toepast, ze meer aandacht aan handhygi\u00ebne gaan besteden. Wanneer er sprake is van teamgeest op het gebied van pati\u00ebntveiligheid en infectiepreventie, wordt het risicobeheer meer collectief en gaan de zorgverleners op een meer verantwoordelijke manier handelen.\u00a0<\/p>\n

Deze medeverantwoordelijkheid heeft positieve effecten op het risicobeheer en preventieacties, maar ook op het leerproces en de kennisoverdracht, op het leiderschap en uiteindelijk op de veiligheid van de pati\u00ebnt.
Daarom streeft het project \u20185 jaar om levens te redden\u2019 ernaar deze samenwerkingscultuur binnen de instellingen in te voeren en te promoten. Uiteindelijk is ziekenhuishygi\u00ebne een zaak van iedereen!<\/b><\/p>\n

Hoe meten we de acties die zijn toegepast?\u00a0<\/span><\/b><\/h2>\n

De deelnemende instellingen hebben voor elk van de subthema\u2019s samen gekozen voor de SMART-doelstellingen. Wat handhygi\u00ebne betreft is het streefdoel om het nalevingspercentage handhygi\u00ebne tegen de volgende nationale campagne met 5% te verhogen<\/i>.
Om te kunnen beoordelen of dit streefdoel is bereikt stelt het PAQS een meetstrategie voor die op de door het IHI gebruikte methodologie is gebaseerd [16,17]. Om te bepalen of een verandering ook een verbetering is, moeten binnen een beperkt tijdsbestek, continu gegevens worden ingezameld. De literatuur beschouwt deze strategie om de naleving te meten en de resultaten aan de teams op het terrein bekend te maken als een essenti\u00eble actie voor de multimodale plannen ter verbetering van de handhygi\u00ebne.
Voor de deelnemende instellingen is het niet meer dan logisch om het voor de nationale campagne ge\u00efmplementeerd inzamelingsprotocol te gebruiken. De doelstelling die aan de gegevens wordt gekoppeld is wel verschillend. Op basis van op elkaar afgestemde audits kan een proces worden bestudeerd door de variatie in de tijd van de verzamelde gegevens te analyseren. Het auditprotocol voorziet in een nalevingssessie van 30 minuten per week in de pilooteenheden.
Voor de analyse van de variatie in de tijd kregen de instellingen een opleiding in het gebruik van de \u00abRun Chart\u00bb. Het gaat om een grafisch instrument met vier interpretatieregels, dat niet-willekeurige wijzigingen in de waargenomen processen kan identificeren. Op basis van de 5 eerste waarnemingen, die v\u00f3\u00f3r de implementatie van de eerste acties gebeuren, kan de beginsituatie worden bepaald. In onderstaand fictief voorbeeld blijkt uit de \u00abbaseline\u00bb na 5 observaties een mediane naleving van handhygi\u00ebne van 71 %. De doelstelling voor deze pilooteenheid zal dus zijn om een mediaan van minstens 76 % te bereiken en die ook te behouden. De inzameling van de gegevens gebeurt parallel met de implementatie van de evidence-based acties. In onderstaand voorbeeld stellen we niet-willekeurige variaties vast in de ingezamelde gegevens. Zo zijn een reeks van 6 opeenvolgende punten onder de mediaan nr. 2 of ook een curve die de mediaan nr. 2 niet voldoende kruist waarschuwingssignalen voor het bestaan van een verbetering. De nieuwe mediaan bedraagt 79 %, waarmee het streefdoel is bereikt. Het team kan de audits voortaan spreiden en de acties voortzetten om die resultaten ook in de toekomst te bestendigen.\u00a0\u00a0<\/p>\n

Figuur 2. Voorbeeld van gegevens uit een Run Chart\u00a0\"\"<\/span><\/i><\/p>\n

Voor welke resultaten?<\/b><\/h2>\n

De hamvraag blijft natuurlijk: werkt dit systeem wel echt? Slaagt men er ook effectief in betere cijfers inzake naleving van handhygi\u00ebne te bereiken? En zo ja, wie is daarin geslaagd?
In het kader van de dag van 21 juni kregen we de kans van gedachten te wisselen met vertegenwoordigers van een Zwitsers ziekenhuis, dat binnen het kader van een collaboratieve methodologie onder leiding van de F\u00e9d\u00e9ration des H\u00f4pitaux Vaudois (FHV), een multimodaal plan had ge\u00efmplementeerd [12]. Op 18 maanden tijd is het Ensemble Hospitalier de la C\u00f4te (EHC) erin geslaagd de nalevingscijfers significant te verbeteren van 53 % naar 86 %. Opvallend is dat ze hun streefdoel van 85 % en meer intussen ook weten te handhaven [18].
Het hoeft dan ook niet te verbazen dat alle door dit Zwitserse ziekenhuis uitgeteste en ge\u00efmplementeerde veranderingen, deel uitmaken van de in dit artikel voorgestelde actiepaketten. Zo zijn ze er met hun project in geslaagd:
\u2022 De terbeschikkingstelling van ontsmettingsproducten per zorgzone te verhogen (significante verbetering) en het dragen van zakhouders\u00a0 te veralgemenen;
\u2022 Het uithangen van referentiekaders met verwijzing naar handhygi\u00ebne per sector van de instelling, waarbij voor elke eenheid de zorgzone en de pati\u00ebntenzones staan afgebakend;
\u2022 Procedures voorzien om de diensten te feliciteren die het streefdoel van 85 % hebben bereikt;
\u2022 Een campagne rond het promoten van handhygi\u00ebne lanceren ter gelegenheid van de Wereldhandhygi\u00ebnedag.\u00a0<\/p>\n

Nu is het aan het PAQS en de ziekenhuizen die aan het project \u20185 jaar om levens te redden\u2019 deelnemen om de gezondheidszorgsector te tonen dat het implementeren van een multimodaal plan binnen de Belgische instellingen en volgens het principe van een samenwerkingsmethodologie, gelijkaardige resultaten oplevert.\u00a0 \u00a0<\/span><\/p>\n

Bibliografie<\/b><\/h2>\n

1. De Pauw H, Uwineza A, Benhammadi N, Catry B. Resultaten van de 7de nationale campagne ter bevordering van handhygi\u00ebne in de ziekenhuizen 2016-2017. Sciensano. 2018.\u00a0<\/span>2. De Pauw H, Uwineza A, Benhammadi N, Catry B. De Stem van de pati\u00ebnt: een analyse van de ervaringen van pati\u00ebnten met de 7de nationale campagne ter bevordering van handhygi\u00ebne. Sciensano. 2018.
3. European Centre for Disease Prevention and Control (ECDC). Point prevalence survey of healthcare associated infections and antimicrobial use in European acute care hospitals. Stockholm. 2013. https:\/\/ecdc.europa.eu\/sites\/portal\/files\/media\/en\/publications\/Publications\/healthcare-associated-infections-antimicrobial-use-PPS.pdf
4. Methodologische handleiding 2016-2017: Nationale campagne ter bevordering van handhygi\u00ebne. Brussel. 2014. http:\/\/www.nsih.be\/download\/HH\/MethodologischeHandleiding_HH2016_NL.pdf
5. Cassini A, Plachouras D, Eckmanns T, Abu Sin M, Blank H-P, Ducomble T, et al. Burden of Six Healthcare-Associated Infections on European Population Health: Estimating Incidence-Based Disability-Adjusted Life Years through a Population Prevalence-Based Modelling Study. PLoS Medicine. 2016; 13 (10): e1002150
6. Univadis Medical News. Avertissement au sujet du d\u00e9veloppement des ent\u00e9robact\u00e9ries r\u00e9sistantes aux carbap\u00e9n\u00e8mes (en ligne). Univadis International. 2018. https:\/\/www.univadis.be\/medical-news\/596\/Avertissement-au-sujet-du-developpement-des-enterobacteries-resistantes-aux-carbapenemes
7. Conklin A, Vilamovska A, de Vries H, Hatziandreu E. Improving patient safety in the EU: assessing the expected effects of three policy areas for future action. Cambridge: RAND Corporation. 2008.
8. Slawomirski L, Auraaen A, Klazinga N. The economics of patient safety: Strengthening a value-based approach to reducing patient harm at national level. Paris: OECD Publishing. 2017.
9. Institute of Medicine (US) Committee on Quality of Health Care in America; Editors: Kohn L, Corrigan J, & Donaldson, M. To err is human: Building a safer health system. Washington, D.C: National Academy Press. 2000.
10. Makary MA, Daniel M. Medical error\u2014the third leading cause of death in the US. BMJ. BMJ. 2016 ;353:i2139.
11. James J. A new, evidence-based estimate of patient harms associated with hospital care. Journal of patient safety. J Patient Saf. 2013;9(3):122-128
12. Staines, A, Amherdt I, L\u00e9cureux E, Petignat C, Eggimann P, Schwab M, Pittet D. Hand Hygiene Improvement and Sustainability: Assessing a Breakthrough Collaborative in Western Switzerland. Infect Control Hosp Epidemiol. 2017;38(12):1420-1427
13. Gilbert H, Yan J, Hoffman S. A WHO report: framework for action on interprofessional education and collaborative practice. J Allied Health. 2010;39 (Suppl 1):196-197.
14. Reeves S, Pelone F, Harrison R, Goldman J, Zwarenstein M. Interprofessional collaboration to improve professional practice and healthcare outcomes. Cochrane Database of Systematic Cochrane Database Syst Rev. 2017; 22 (6).
15. Bernard L, Biron A, Lavigne G, Frechette J, Bernard A, Mitchell J, Lavoie-Tremblay M. An exploratory study of safety culture, biological risk management and hand hygiene of healthcare professionals. J Adv Nurs.2018; 74 (4):827\u2013837
16. IHI Open School: http:\/\/app.ihi.org\/lmsspa\/#\/6cb1c614-884b-43ef-9abd-d90849f183d4
17. Provost L, Murray S. 2011. The Health Care Data Guide: Learning from Data for Improvement. San Francisco; Published by Jossey-Bass; 446 p.
18. Lebrun L, Linder S, Marchetti O, Pirotte-Snoussi M, Staines A, van Hollebeke I. Plan multimodal pour l\u2019am\u00e9lioration de l\u2019observance \u00e0 l\u2019hygi\u00e8ne des mains : les facteurs-cl\u00e9s de r\u00e9ussite. Hygi\u00e8nes. 2016; 6 : 283-292.
19. Hoge Gezondheidsraad. 2018. Aanbevelingen inzake handhygi\u00ebne tijdens de zorgverlening. Herziening 2018.\u00a0 Brussel: HRS; 2018. Advies nr. 9344<\/p>\n

\t
<\/form> \t
\t\tDownload article as PDF<\/a> \t<\/div> <\/div>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

In Belgi\u00eb worden sinds 2005 regelmatig campagnes ter bevordering van de naleving van handhygi\u00ebne georganiseerd…<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":3052,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[27,1],"tags":[],"class_list":["post-3127","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-27","category-non-classe"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.nosoinfo.be\/nosoinfos\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3127","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.nosoinfo.be\/nosoinfos\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.nosoinfo.be\/nosoinfos\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.nosoinfo.be\/nosoinfos\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.nosoinfo.be\/nosoinfos\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3127"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/www.nosoinfo.be\/nosoinfos\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3127\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3149,"href":"https:\/\/www.nosoinfo.be\/nosoinfos\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3127\/revisions\/3149"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.nosoinfo.be\/nosoinfos\/wp-json\/wp\/v2\/media\/3052"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.nosoinfo.be\/nosoinfos\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3127"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.nosoinfo.be\/nosoinfos\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3127"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.nosoinfo.be\/nosoinfos\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3127"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}