![\"\"](\"http:\/\/www.nosoinfo.be\/nosoinfos\/wp-content\/uploads\/2018\/04\/shutterstock_452776903-750x500.jpg\")
<\/p>\n<\/p>\nSamenvatting<\/b>\u00a0 \u00a0<\/span><\/strong><\/h3>\n Context:<\/strong> Zorginfectiesblijven een groot probleem binnen de intensieve zorgeenheden (IZE). Het niet-naleven van handhygi\u00ebne door het klinisch personeel verhoogt het aantal vermijdbare ziektes. We brengen verslag uit van de Belgische nationale handhygi\u00ebnecampagnes 2005 – 2015, waar het accent lag op de intensieve zorgeenheden. Jarenlang is gebleken dat de naleving van handhygi\u00ebne essentieel is om zorginfectieste vermijden [1,2]. De in de intensieve zorgeenheden opgenomen pati\u00ebnten zijn ernstig ziek en vaak kampen ze met een verzwakt immuunsysteem. Ze hebben dan ook zware zorg nodig, zoals invasieve behandelingen, mechanische ventilatie, veneuze katheters en een meer complexe opvolging dan pati\u00ebnten op andere diensten [3]. Campagnes ter promotie van handhygi\u00ebne worden al sinds 2005 in de Belgische ziekenhuizen georganiseerd. De ziekenhuizen konden op vrijwillige basis aan die campagnes deelnemen. Voor elk deelnemend ziekenhuis voor acute zorg moesten minstens observatiegegevens uit IZE beschikbaar worden gesteld.\u00a0 Tabel 1: Evolutie van de boodschappen van de Belgische handhygi\u00ebnecampagne in de ziekenhuizen In de loop der jaren is het aantal ziekenhuizen die IZE-gegevens met meer dan 150 gemeten opportuniteiten verstrekt gestegen van 22 (zo\u2019n 17%) naar 69 (51%) v\u00f3\u00f3r de campagne en van 19 (zo\u2019n 15%) naar 54 (40%) na de campagne (Fig. 1).\u00a0 <\/span>Exacte gegevens over het aantal ziekenhuizen met een intensieve zorgafdeling zijn pas beschikbaar vanaf 2011. Het hoogste aantal opportuniteiten werd in 2013 opgetekend, wat het totaal aantal tijdens de 6 campagnes gemeten opportuniteiten op 108 050 brengt (Fig. 1). De naleving van handhygi\u00ebne, gekoppeld aan andere infectiepreventiemaatregelen, doet het aantal zorginfecties aanzienlijk dalen, en vooral dan in de intensieve zorgeenheden waar de zorgverstrekking complex is en nauwe contacten met de pati\u00ebnt onvermijdelijk zijn (13,14). In Belgi\u00eb is de prevalentie in de ziekenhuizen van de methicilline-resistente Staphylococcus aureus (n-MRSA) sinds het begin van de nationale handhygi\u00ebnecampagnes in 2005 gevoelig gedaald van 4 n-MRSA\/1000 opnames naar 1,2 n-MRSA\/1000 opnames in 2014 [15]. \u00a0 <\/span>Ook al kan deze daling niet enkel worden toegeschreven aan de handhygi\u00ebne campagnes, toch kan de impact ervan niet worden genegeerd. In 2014 bedroeg de prevalentie van op een IZE opgelopen\u00a0 <\/span>ventilator-geassocieerde pneumonie\u00ebn enbloedstroominfecties , op basis van een groep van 13 Belgische ziekenhuizen, gemiddeld 6,7 pneumonie\u00ebn en 1,9 bloedstroominfecties per 1000 pati\u00ebntdagen. Voor deze verplichte en andere optionele resultaatsindicatoren is dit een daling in vergelijking met de voorgaande jaren [9]. <\/p>\n <\/span>Tabel 2 Nalevingspercentage van handhygi\u00ebne (%) van 2005 tot 2015 in Belgische intensieve zorgeenheden die deelnamen aan de campagnes handhygi\u00ebne.<\/i><\/span> (b.19)<\/span><\/p>\n We kunnen besluiten dat de naleving van handhygi\u00ebne in de Belgische intensieve zorgeenheden er met de jaren beter op wordt, ook al zijn herhaaldelijke campagnes noodzakelijk om een hoog nalevingsniveau te bereiken en aan te houden.\u00a0 <\/span>Bovendien heeft een online tool met realtime feedback, gekoppeld aan politieke en financi\u00eble ondersteuning van de Belgische Federale Overheidsdienst, bijgedragen tot het succes van de campagnes. De participatiegraad lag hoog, wat tot meer gemeten opportuniteiten en dus tot een betere naleving heeft geleid.<\/span><\/p>\n We wensen alle leden van de werkgroep rond de campagne handhygi\u00ebne te bedanken: Anne Simon (voorzitster), Francine De Meerleer, David De Wandel, Roger Haenen, Aldo Spettante, Patricia Taminiau, An Willemse, Leen Popleu, Sylvanus Fonguh, Boudewijn Catry en Annie Uwineza<\/span><\/p>\n Financiering Beschikba(a)r(e) gegevens en materiaal Bijdrage van de auteurs Strijdige belangen Toestemming tot publicatie Deontologische goedkeuring en akkoord met betrekking tot de participatie Wetenschappelijk Instituut Volksgezondheid, Belgi\u00eb, feedbackverslag nationale surveillance van infecties verworven op eenheden voor intensieve zorg, indicatoren 2014. http:\/\/www.sih.be\/download\/hi_fbc_nat_2014_12Nov2015_124653.pdf. geraadpleegd op 27 juni 2016.) <\/span><\/p>\n \u00a0<\/p>\n
Methodes:<\/strong> aan de hand van het gestandaardiseerde observatierooster van de Wereldgezondheidsorganisatie (WGO) hebben daarvoor opgeleide teams voor infectiebestrijding via rechtstreekse observatie gemeten in welke mate de richtlijnen inzake handhygi\u00ebne werden nageleefd. De handhygi\u00ebne-opportuniteiten werden bijgehouden en de effectieve handhygi\u00ebne-episodes kregen scores zoals \u2018geen handhygi\u00ebne\u2019, \u2018handhygi\u00ebne met water en zeep\u2019 of \u2018handhygi\u00ebne met een handwasbeurt met een hydroalcoholische oplossing\u2019. Om de twee jaar werden v\u00f3\u00f3r en na een sensibiliseringscampagne van een maand, metingen uitgevoerd. De naleving werd gestratificeerd per indicatie voor handhygi\u00ebne en per type gezondheidswerker en berekend als een percentage van het aantal handhygi\u00ebne-episodes met water en zeep of met een hydroalcoholische oplossing, gedeeld door het totaal aantal opportuniteiten.
Resultaat:<\/strong> in de periode 2005-2015 werden in de IZE\u2019s in totaal 108 050 handhygi\u00ebne opportuniteiten vastgesteld. Het naleven van de handhygi\u00ebne is er aanzienlijk op vooruitgegaan van 49,6% v\u00f3\u00f3r de campagne in 2005 tot 72,0% v\u00f3\u00f3r de campagne van 2015. Tijdens die periode is de naleving na de campagne gestegen van 67,0% naar 80,2%. Door toedoen van geautomatiseerde feedback is het aantal vastgestelde opportuniteiten sterk toegenomen.
Conclusies:<\/strong> in de Belgische intensieve zorgeenheden gaat de naleving van handhygi\u00ebne er met de tijd op vooruit, ook al zijn opeenvolgende campagnes met onmiddellijke feedback noodzakelijk om een hoog nalevingspercentage te bereiken en aan te houden.
Kernwoorden:<\/strong> naleving van handhygi\u00ebne, zorginfecties, intensieve zorgeenheden<\/p>\nContext<\/b><\/h3>\n
<\/span>In Europa komen de zorginfecties het vaakst voor in de intensieve zorgeenheden [4-7]. In Belgi\u00eb loopt minstens 6 \u00e0 7% van de opgenomen pati\u00ebnten een zorginfectieop [5,8].\u00a0 <\/span>Volgens de puntprevalentiestudie van het Europees Centrum voor ziektepreventie en -bestrijding in 2011 bedroeg de prevalentie van zorginfectiesin de Belgische IZE\u2019s 20,3% [4]. Uit de nationale resultaten van de opvolging van zorginfecties in de intensieve zorgeenheden tussen 2001 en 2014 is gebleken dat de pati\u00ebnten op de intensieve zorgeenheden steeds ouder zijn, aan ernstige ziektes lijden getoetst aan hun Simplified Acute Physiology Score II en dat de meeste met antimicrobi\u00eble stoffen worden behandeld. De resultaten voor 2014 tonen aan dat de gemiddelde SAPS II-score voor in IZE opgenomen pati\u00ebnten hoger is dan 20, wat een langere verblijfsduur in het ziekenhuis en een stijging van het aantal infecties, de hospitalisatiekosten en de mortaliteit impliceert. [9]. Toch is het essentieel te wijzen op het promoten van correcte handhygi\u00ebnepraktijken in zorgomgevingen en vooral dan in IZE\u2019s.
<\/span>Belgi\u00eb is \u00e9\u00e9n van de pionierslanden die werk hebben gemaakt van de implementatie van het \u00abClean Care is Safer Care\u00bb programma van de WGO in 2005 (10] door zelf de nationale handhygi\u00ebnecampagnes \u00abU bent in goede handen\u00bb te lanceren. Deze campagnes kunnen rekenen op financi\u00eble middelen van de Belgische federale overheid en op ondersteuning van het federaal platform voor de preventie en bestrijding van infecties (FPIPC) en de\u00a0 <\/span>Belgische Commissie voor de Co\u00f6rdinatie van het Antibioticabeleid (BAPCOC). De organisatie ervan is in handen van een multidisciplinaire werkgroep.
<\/span>Hieronder presenteren we de resultaten van de Belgische nationale handhygi\u00ebnecampagne 2005 – 2015,\u00a0 <\/span>waar het accent lag op de intensieve zorgeenheden.
* Correspondentie: boudewijn.catry@wiv-isp.be<\/b><\/p>\nMethodologie<\/b><\/h3>\n
<\/span>De Belgische campagne is multimodaal en maakt gebruik van verschillende communicatiekanalen (posters, reminders op de werkvloer, opleidingen voor gezondheidswerkers, informeren van pati\u00ebnten en video\u2019s) [8]. Elke campagne droeg een specifieke boodschap uit die gebaseerd was op de resultaten van de vorige campagnes en die gericht was op een betere naleving van handhygi\u00ebne (Tabel 1).
De infectiepreventieteams van de deelnemende ziekenhuizen waren verantwoordelijk voor de implementatie van de campagne binnen hun ziekenhuis. Voor elke campagne werden v\u00f3\u00f3r en na een sensibiliseringsperiode van een maand metingen uitgevoerd. De observatieperiodes v\u00f3\u00f3r en na de campagnes duurden telkens een maand v\u00f3\u00f3r elke campagne, behalve voor de zesde campagne. Toen duurde de observatieperiode v\u00f3\u00f3r de campagne 2 maanden en drie weken en na de campagne 2 maanden, als gevolg van de Ebolacrisis.
Aan de hand van een gestandaardiseerd observatierooster hebben speciaal daarvoor opgeleide infectiepreventieteams via rechtstreekse observatie de naleving van de richtlijnen inzake handhygi\u00ebne gemeten.\u00a0 <\/span>Tot aan de vierde campagne werden de gegevens over de naleving van de handhygi\u00ebne in NSIHwin (MS\u00a0 <\/span>Access\u00a0 <\/span>toepassing) ingevoerd.\u00a0 <\/span>Vanaf de vijfde campagne werden de gegevens via mobiele apparaten of de observatieroosters rechtstreeks in een met een paswoord beveiligde online tool (NSIHweb II), en conform de richtlijnen van de Wereldgezondheidsorganisatie [11), ingevoerd, waarna de ziekenhuizen in realtime feedback kregen [12). Bij de geanalyseerde gegevens ging het hier enkel om de IZE met meer dan 150 gemeten opportuniteiten per observatieperiode.<\/span><\/p>\n
<\/i><\/span>![\"\"](\"http:\/\/www.nosoinfo.be\/nosoinfos\/wp-content\/uploads\/2018\/04\/Diapositive1-1.jpg\")
Het aantal handhygi\u00ebne-opportuniteiten werd bijgehouden en de effectieve handhygi\u00ebne-episodes kregen scores zoals \u2018geen handhygi\u00ebne\u2019, \u2018handhygi\u00ebne met water en zeep\u2019 of \u2018handhygi\u00ebne met een hydroalcoholische oplossing\u2019. Wanneer de handen zowel gewassen werden met water en zeep als ontsmet werden met een hydroalcoholische oplossing, werd enkel \u2018handhygi\u00ebne met een hydroalcoholische oplossing\u2019 gescoord.\u00a0 <\/span>De naleving werd gestratificeerd aan de hand van vijf door de WGO bepaalde indicaties voor handhygi\u00ebne (v\u00f3\u00f3r pati\u00ebntencontact, na pati\u00ebntencontact, v\u00f3\u00f3r een zuivere of invasieve handeling, na blootstelling aan lichaamsvochten of slijmvliezen, na contact met de directe pati\u00ebntomgeving) [10] en per type gezondheidswerker (verpleegkundige, zorgkundige, geneesheer, kinesist, andere) en berekend als percentage van het aantal episodes handhygi\u00ebne met water en zeep of met een hydroalcoholische oplossing, gedeeld door het aantal opportuniteiten.\u00a0 <\/span>De resultaten werden door elk deelnemend ziekenhuis overgemaakt onder de vorm van een gewogen gemiddelde, waarbij gecorrigeerd werd voor variatie in\u00a0 <\/span>het aantal gemeten opportuniteiten tussen ziekenhuizen.\u00a0 <\/span>Voor de verwerking en analyse van alle gegevens werd gebruik gemaakt van de software SAS 9. De vergelijking van de nalevingspercentages tussen periodes en groepen gebeurde aan de hand van de Wilcoxon Signed Rank test, waarbij een tweezijdige p-waarde van <0,05 als statistisch significant werd beschouwd. <\/span><\/p>\nResultaten<\/b><\/h3>\n
Ook het aantal gemeten opportuniteiten is gestegen van 5 149 naar 18 775 v\u00f3\u00f3r de campagne en van 4 358 naar 13 121 na de campagne (Tabel 1).
<\/span><\/p>\n![\"\"](\"http:\/\/www.nosoinfo.be\/nosoinfos\/wp-content\/uploads\/2018\/04\/Diapositive4.jpg\")
Fig. 1 Evolutie van het aantal opportuniteiten in de loop der tijd, zoals geregistreerd door de\u00a0 <\/span>intensieve zorgeenheden (IZE) van de ziekenhuizen die deelnemen aan de Belgische handhygi\u00ebnecampagnes.\u00a0 <\/span>Legende: de stippen staan voor het aantal opportuniteiten, terwijl de cijfers onder de stippellijn het aantal ziekenhuizen met meer dan 150 waargenomen opportuniteiten per afdeling weergeven. <\/i><\/span><\/p>\n
<\/span>Het globale nalevingspercentage van handhygi\u00ebne (gewogen gemiddelde van alle ziekenhuizen met meer dan 150 opportuniteiten per IZE) is aanzienlijk toegenomen (P < 0,05) voor de campagnes van 2005, 2006, 2011, 2013 en 2015 (fig. 2 en Tabel 2).\u00a0 <\/span>Tijdens de campagne van 2009 was er weliswaar een toename van 59,6 naar 67,3 %, statistisch was die evenwel niet significant.\u00a0 <\/span>In de loop der jaren is ook de naleving op nationaal vlak v\u00f3\u00f3r en na de campagnes erop verbeterd, wat het belang onderstreept van herhaalde campagnes (Tabel 2).
Ook de nalevingspercentages zijn er in al die jaren voor alle beroepsgroepen op vooruitgegaan, waarbij de verpleegkundigen de beste resultaten konden voorleggen (81.8\u00a0 <\/span>%).\u00a0 <\/span>Vanaf 2011 is het nalevingspercentage ook bij de geneesheren significant toegenomen om zich te stabiliseren rond de 60%,\u00a0 <\/span>wat tijdens alle campagnes toch significant minder is (p < 0,001) dan dat van de verpleegkundigen. Tijdens de campagne 2009 kon geen enkel verschil worden vastgesteld tussen de verschillende beroepsgroepen (Tabel 2).
Net als voor de beroepsgroepen viel doorheen de jaren voor alle indicaties van de WGO een verbetering van de naleving te noteren. \u00a0 <\/span>Deze toename deed zich voornamelijk voor bij de indicaties \u2018na pati\u00ebntencontact\u2019 en \u2018na blootstelling aan lichaamsvochten of slijmvliezen<\/i>\u2019 in\u00a0 <\/span>vergelijking met de indicaties \u2018v\u00f3\u00f3r pati\u00ebntencontact<\/i>\u2019 en v\u00f3\u00f3r een zuivere of invasieve handeling..\u00a0 <\/span>Tijdens de campagnes 2005, 2011, 2013 en 2015 deed zich een statistisch significante stijging voor (Tabel 2).\u00a0 <\/span>Uit een vergelijking van de naleving bij de v\u00f3\u00f3rindicaties en na-indicaties binnen de campagneperiodes bleek de naleving na contact met de pati\u00ebnt heel wat hoger dan de naleving v\u00f3\u00f3r contact met de pati\u00ebnt (p > 0,0001).<\/p>\n![\"\"](\"http:\/\/www.nosoinfo.be\/nosoinfos\/wp-content\/uploads\/2018\/04\/Diapositive5.jpg\")
Fig. 2 Evolutie van de naleving van de handhygi\u00ebne in de Belgische intensieve zorgeenheden van 2005 tot 2015. <\/i><\/span><\/p>\nDiscussie<\/b><\/h3>\n
<\/span>Vergelijken we de impact van alle campagnes in de loop der jaren, dan stellen we een stijging van de handhygi\u00ebnenaleving op korte en lange termijn vast, wat het belang onderstreept van regelmatige en in de tijd gespreide campagnes, zoals trouwens ook blijkt uit andere studies [2, 8].
De drastische stijging van het aantal in 2013 gemeten opportuniteiten en het bereiken van een nalevingspercentage van 70 % is mogelijk te danken aan een gratis online tool voor het invoeren van gegevens met realtime feedback aan de ziekenhuizen. Toch was er een daling van het aantal opportuniteiten in 2015. Dit kan te maken hebben met de Ebola-epidemie in Afrika, die voor extra voorbereidingswerk heeft gezorgd voor de infectiepreventieteams in Belgi\u00eb. De nalevingspercentages inzake handhygi\u00ebne waren gevoelig hoger na contact met de pati\u00ebnt dan v\u00f3\u00f3r het contact, wat doet vermoeden dat gezondheidswerkers hun handen voornamelijk wassen\/ontsmetten wanneer ze denken dat die vuil zijn, of dat ze eerder zichzelf lijken te beschermen dan wel de pati\u00ebnten, zoals ook uit andere studies is gebleken [8, 16].
Tijdens die zes campagnes stellen we een opvallend verschil in naleving vast tussen verpleegkundigen en artsen, waarbij verpleegkundigen het er zowel v\u00f3\u00f3r als na de campagnes beter vanaf brengen dan artsen. Deze resultaten sluiten aan bij deze in de andere Europese landen [16\u201318] en ook in landen buiten Europa, zoals Australi\u00eb en Korea\u00a0 <\/span>[7,\u00a0 <\/span>19,\u00a0 <\/span>20]. De naleving in Belgi\u00eb en ook in andere Europese landen is er sinds 2005 op vooruitgegaan en heeft zich rond de 70% gestabiliseerd [16, 21].\u00a0 <\/span>In verschillende studies is onderzoek gevoerd naar de houding van gezondheidswerkers ten aanzien van\u00a0 <\/span>handhygi\u00ebne. De resultaten wijzen erop dat het minder goed naleven door artsen niet te maken kan hebben met een geringere kennis van de nationale of internationale aanbevelingen, noch met het gebrek aan opportuniteiten voor handhygi\u00ebne, maar dat dit vermoedelijk te wijten is aan het feit dat artsen hun gedrag moeilijk wijzigen [19].\u00a0 \u00a0
<\/span>De kernboodschap van de vierde campagne draaide dan ook rond de voorbeeldfunctie van artsen.<\/p>\n![\"\"](\"http:\/\/www.nosoinfo.be\/nosoinfos\/wp-content\/uploads\/2018\/04\/Diapositive3.jpg\")
Ook al scoren verpleegkundigen altijd beter, toch werd vanaf de vierde campagne voor het eerst een significante en duurzame verbetering vastgesteld bij artsen.\u00a0 <\/span>De geringe naleving bij artsen is een wereldwijd probleem. In Australi\u00eb bijvoorbeeld werd na het vaststellen van hetzelfde probleem, in 2014 een gerichte campagne naar artsen gevoerd met als slogan \u00abdoctor, do you have a moment?\u00bb en de naleving van artsen lag er boven de 61%.
<\/span>Net zoals andere landen, gaat Belgi\u00eb tewerk via directe observatie met realtime feedback zodat de zorgverstrekkers de regels inzake handhygi\u00ebne beter kunnen naleven.\u00a0 <\/span>Want ook al maken we abstractie van het Hawthorne-effect (of observatievertekening, waarbij personen de neiging hebben hun gedrag te wijzigen in het bijzijn van een waarnemer) [22], dat voor onze studie als een handicap zou kunnen worden beschouwd, directe observatie geeft een duidelijk beeld van de typische fouten en biedt het de waarnemer ruimte voor feedback. Een in 2015 in Duitsland uitgevoerde studie heeft aangetoond dat gezondheidswerkers er 21 keer handhygi\u00ebne op nahielden onder observatie, tegenover 8 keer wanneer ze niet werden geobserveerd [18], terwijl een andere, een jaar eerder in Brazili\u00eb uitgevoerde studie, een hoog nalevingspercentage van 92% onder observatie aantoonde [23].
Uit onze gegevens is ook een geleidelijke toename van de naleving in de tijd gebleken, vooral vanaf de vijfde campagne toen de grens van de 70%\u00a0 <\/span>is overschreden. Dit is mogelijk te danken aan de invoering van een online tool met realtime feedback naar het ziekenhuis en de diensten. Een in 2013 in Belgi\u00eb uitgevoerde studie in de IZE\u2019s over de impact van een doorlichting en van feedback inzake preventie van kathetergerelateerde infecties heeft aangetoond dat de resultaten het best waren, wanneer de verpleegkundigen \u00e9\u00e9n keer per week aan een feedback vergadering deelnamen [24]. Deze studie bevestigt dan ook onze resultaten volgens welke een visuele feedback, gekoppeld aan mondelinge presentaties, essentieel is voor een betere naleving en een effici\u00ebntere bestrijding van zorginfecties.<\/p>\nConclusies<\/b><\/h3>\n
Dankwoord<\/b><\/h3>\n
<\/span><\/strong>De nationale campagnes ter verbetering van de naleving van handhygi\u00ebne in de Belgische ziekenhuizen kunnen rekenen op financi\u00eble steun van de Belgische federale overheid.<\/p>\n
<\/span><\/strong>De gegevens die de resultaten van deze studie ondersteunen zijn beschikbaar bij de auteurs, na een redelijk verzoek en na toestemming van de werkgroep handhygi\u00ebne.<\/p>\n
<\/span><\/strong>SF heeft de analyse uitgevoerd en het document opgesteld, AW, BC en AS hebben meegewerkt aan het opstellen van het document. Alle auteurs hebben het einddocument gelezen en ondertekend.<\/p>\n
<\/span><\/strong>De auteurs verklaren geen strijdige belangen te hebben.<\/p>\n
<\/span><\/strong>Niet van toepassing<\/p>\n
<\/span>Niet van toepassing
Gegevens van de auteurs<\/p>\nBronvermelding<\/b><\/h3>\n
\t