{"id":1039,"date":"2015-06-19T07:35:48","date_gmt":"2015-06-19T06:35:48","guid":{"rendered":"http:\/\/www.nosoinfo.be\/nosoinfos\/?p=1039"},"modified":"2015-06-23T10:02:16","modified_gmt":"2015-06-23T09:02:16","slug":"meer-clostridium-difficile-infecties-in-belgische-ziekenhuizen-surveillancegegevens-2007-2013","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.nosoinfo.be\/nosoinfos\/meer-clostridium-difficile-infecties-in-belgische-ziekenhuizen-surveillancegegevens-2007-2013\/?lang=nl","title":{"rendered":"Meer Clostridium difficile infecties in Belgische ziekenhuizen: surveillancegegevens 2007-2013"},"content":{"rendered":"


\"clos-difficile\"<\/a>
Inleiding<\/h2>\n

De in 2013 uitgevoerde Europese prevalentie-enqu\u00eate heeft Clostridium difficile <\/em>ge\u00efdentificeerd als de achtst meest frequente ziekteverwekker binnen de groep van zorggeassocieerde infecties in Belgi\u00eb (4.2% van alle infecties).1<\/sup> Het belangrijkste symptoom is diarree. Mogelijke complicaties zijn dehydratatie, verstoorde elektrolytenbalans met schock, pseudomembraneuze colitis, toxisch megacolon en een maag- of darmperforatie.
De verhoogde incidentie en de ernst van de Clostridium difficile<\/em> infecties (CDI) die de afgelopen 10 jaar in verschillende landen zijn vastgesteld, werden geassocieerd met het ribotype 027, een hypervirulente stam die eerst in de Verenigde Staten en Canada, en later ook in Europa is opgedoken.2,3
<\/sup>In een aantal Europese landen zoals Duitsland, Hongarije, Polen en Roemeni\u00eb, is de prevalentie van het ribotype 027 niet alleen hoog gebleven maar neemt die misschien wel ook toe.4<\/sup> In Belgi\u00eb5<\/sup> en het Verenigd Koninkrijk6<\/sup> daarentegen wordt een daling van de prevalentie van het ribotype 027 vastgesteld. De CDI als gevolg van het ribotype 078 zijn in het Verenigd Koninkrijk, Belgi\u00eb en Nederland dan weer toegenomen. Dit ribotype wordt geassocieerd met een hoog complicatiecijfer in vergelijking met andere ribotypes en treft vooral jongere personen.6-8<\/sup> Opvallend is dat het ribotype 078 vaak bij varkens en kalveren voorkomt.9<\/sup><\/p>\n

Methodes – Surveillancesysteem in Belgi\u00eb<\/h2>\n

Het in de Belgische ziekenhuizen verplichte nationale CDI-surveillanceprogramma werd in 2007 ingevoerd. Het surveillanceprotocol is beschikbaar op de website van het Wetenschappelijk Instituut Volksgezondheid (WIV-ISP).10
<\/sup>Concreet omvat de CDI-surveillance een epidemiologisch en een microbiologisch luik. Elke episode die zich tijdens de surveillanceperiode (minimum 6 maand per jaar) voordoet, wordt online in het NSIHweb1 systeem geregistreerd. De ge\u00efsoleerde stammen van de 5 eerste gevallen van elk semester moeten naar het Nationaal Referentiecentrum (NRC) worden opgestuurd om er te worden geregistreerd en geribotypeerd.
De volledige resultaten worden in het jaarverslag voorgesteld.11-13<\/sup> Resultaten \u2013 Epidemiologie en nationale tendensen.
Tabel 1 geeft naast het aantal ziekenhuizen die hebben deelgenomen aan de CDI-surveillance, ook de kenmerken van de gevallen weer. in 2013 bedroeg het maximale aantal episodes, dat door een ziekenhuis voor een semester waren gemeld 83; Drie kwart van de ziekenhuizen heeft minder dan 16 episodes gemeld en 50% heeft minder dan 8 episodes per semester gemeld.<\/p>\n

Tabel 1: Deelname van de ziekenhuizen aan de surveillance van Clostridium difficile<\/em> infecties, <\/em>aantal gerapporteerde episodes en kenmerken van de episodes en van de pati\u00ebnten, Belgi\u00eb 2013
\"Nl-03.jpg\"<\/a><\/h6>\n

\u00a0<\/p>\n

1\u00a0<\/sup>73% niet-recurrent, 18% onbekend
2\u00a0<\/sup>Definitie van in het eigen ziekenhuis verworven episodes: begin van de diarree twee dagen of meer na opname in het eigen ziekenhuis
3\u00a0<\/sup>Geen verblijf in een zorginstelling binnen de 12 weken voor het begin van de episode en begin van de diarree minder dan 2 dagen na opname
4\u00a0<\/sup>Verblijf in dit ziekenhuis of andere instelling binnen de 4 weken voor het begin van de episode en begin van de episode minder dan 2 dagen na opname in het eigen ziekenhuis<\/span><\/p>\n

De meeste van de in het eigen ziekenhuis verworven gevallen doen zich voor op de afdelingen geriatrie (37% en 2013), interne geneeskunde (8%), intensieve zorgen (7%), oncologie-hematologie (7%) en gastro-enterologie (6%). De pati\u00ebnten van de in het eigen ziekenhuis verworven gevallen waren ouder dan de anderen (respectieve mediaan 80 jaar, versus 74 jaar).
Het aantal recurrente episodes (9%) is in de loop der tijd stabiel gebleven. Dit percentage mag niet worden verward met het terugvalpercentage (recidieven) bij de gevallen (gegevens niet beschikbaar in ons surveillancesysteem).De meeste van de in het eigen ziekenhuis verworven gevallen doen zich voor op de afdelingen geriatrie (37% en 2013), interne geneeskunde (8%), intensieve zorgen (7%), oncologie-hematologie (7%) en gastro-enterologie (6%). De pati\u00ebnten van de in het eigen ziekenhuis verworven gevallen waren ouder dan de anderen (respectieve mediaan 80 jaar, versus 74 jaar).
In 2013 bedroeg de gemiddelde incidentie van de in het eigen ziekenhuis verworven CDI 0.96\/1000 opnames (0.89 in 2012). Ter vergelijking, in 2012 bedroeg de gemiddelde incidentie van nosocomiale MRSA infecties (klinische stalen) in de acute ziekenhuizen in Belgi\u00eb 1.1\/1000 opnames.14<\/sup><\/p>\n

Figuur <\/strong>1<\/strong>: Incidentie van Clostridium difficile<\/em> infecties, Belgische ziekenhuizen 2007-2013<\/strong>\u00a0<\/strong><\/h5>\n

\"Nl-01\"<\/a>
Enkel de ziekenhuizen die volledige gegevens hebben verstrekt voor het volledige jaar worden opgenomen. <\/em><\/p>\n

* Gemiddelde incidentie<\/em>: totaal van de episodes\/totaal van de noemers
<\/em>** <\/em>begin van de diarree 2 dagen of meer na opname in het eigen ziekenhuis.\u00a0
<\/em>Voor 2008 was het niet mogelijk het verschil te maken tussen \u201cgeen gevallen\u201d en geen \u201cmelding\u201d voor een ziekenhuis. Voor het jaar 2007 zijn de incidentiegegevens dus onderschat (omdat een aantal ziekenhuizen geen meldingen had gedaan, en er daarom werd vanuit gegaan dat ze geen gevallen hadden gemeld).<\/em><\/p>\n

Figuur 1 geeft een stijging weer van de incidentie tijdens de drie afgelopen jaren. Het aantal incidenties in het eigen ziekenhuis verworven CDI en ook andere CDI, zitten in 2013 op het hoogste niveau sinds 2009.
Er is een groot verschil in incidenties tussen ziekenhuizen (niet weergegeven) en gewesten (cfr. Tabel 2).<\/p>\n

Tabel 2: Incidentie van in het eigen ziekenhuis verworven Clostridium difficile<\/em> infecties, per 10.000 hospitalisatiedagen – acute ziekenhuizen, per gewest. Belgi\u00eb, 2007-2013<\/h6>\n

\"Nl-02\"<\/a><\/p>\n

Enkel de ziekenhuizen die volledige gegevens hebben bezorgd voor het volledige jaar worden meegeteld. Acute ziekenhuizen: bepaald op basis van een gemiddelde verblijfsduur <14 dagen. Gemiddelde incidentie: totaal episodes\/totaal noemers
<\/em>Het aantal gerapporteerde complicaties is gedaald sinds 2007; het aantal overlijdens is stabiel sinds 2010 (zie Tabel 3).<\/p>\n

Tabel 3: gerapporteerde complicaties voor de CDI episodes, Belgi\u00eb 2007-2013
\"Nl-08\"<\/a><\/h6>\n

\u00a0<\/em>*overlijden binnen de 30 dagen na de diagnose<\/em><\/p>\n

In 2013 heeft de typering van 585 Clostridium difficile<\/em>-stammen afkomstig van 103 verschillende ziekenhuizen, 133 verschillende ribotypes ge\u00efdentificeerd, waarvan 72 slechts \u00e9\u00e9n keer en 60 voorheen nooit in Belgi\u00eb werden ge\u00efsoleerd. Ribotypes 014 (8% van het totaal van de getypeerde stammen) en 020 (7%) waren de vaakst ge\u00efsoleerde ribotypes.
Het hypervirulente ribotype 027 was goed voor 19% van alle in 2009 getypeerde stammen (het vaakst ge\u00efsoleerde ribotype), in 2013 was dat slechts 4%. Opvallend is de manier waarop verschillende ribotypes opduiken, zoals ribotype 078 dat in 2010 is opgedoken maar sinds 2011 opnieuw afneemt, of ribotype 070 dat in 2012 in 10 ziekenhuizen werd aangetroffen (1.5% van het totaal van de getypeerde stammen) en in 2013 in 24 ziekenhuizen (5% van de stammen).<\/p>\n

Discussie \u2013 het belang van de Clostridium difficile<\/em>-surveillance<\/h2>\n

Uit de surveillancegegevens blijkt een toegenomen CDI-incidentie de afgelopen jaren. De incidentie in 2013 was de hoogste sinds 2009. Het aantal complicaties en overlijdens daarentegen is tijdens diezelfde periode fel teruggelopen. Het steeds vaker gebruiken van moleculaire methodes voor het opsporen van toxines in de stoelgang, waarvan de gevoeligheid significant is toegenomen in vergelijking met de immunologische methodes, kan een gedeeltelijke verklaring zijn voor deze toegenomen incidentie. Dit moet echter nog worden aangetoond.
Bovendien gaan achter deze stijging op nationaal niveau grote verschillen tussen gewesten schuil, wat erop wijst dat het preventiepotentieel nog hoog blijft.
Uit de gegevens blijkt ook het grote verschil in stammen verdeeld over het hele land. Dit wijst dan weer op de talrijke overdrachtsbronnen.
Voortaan is het ook mogelijk de gegevens van het WIV-ISP te koppelen aan die van het NRC. Zo zal het in de nabije toekomst mogelijk zijn de verschillende ribotypes en hun epidemiologische kenmerken te bestuderen.
Clostridium difficile<\/em>-infecties krijgen steeds meer aandacht op Europees vlak. Het Europees Centrum voor ziektepreventie en -bestrijding (ECDC) heeft onlangs de CDI opgenomen op de lijst van ziektes die prioritaire surveillance vereisen en momenteel wordt werk gemaakt van Europese aanbevelingen inzake surveillance.15
<\/sup>Belgi\u00eb beschikt over een van de beste CDI-surveillancesystemen in Europa \u2013 een geografische dekking die bijna alle acute ziekenhuizen omvat, een referentielaboratorium, een registratie per episode en de mogelijkheid om de epidemiologische en microbiologische gegevens te koppelen per geval. De update van de aanbevelingen inzake preventie, diagnose en behandeling16<\/sup> begint in principe in 2015.
Deelname aan de CDI-surveillance is in de loop van 2015 niet langer verplicht. De optionele deelname zal \u2013 naar keuze \u2013 gelden voor minstens een van de vier volgende surveillanceprogramma\u2019s:<\/p>\n